Theaterkritiek

Warme Winkel verkoopt nieuwbakken levensverhalen

2009-04-15T02:03:00.000-07:00

door Yvonne Kruiper

Voorstelling ‘Villa Europa’
Gezelschap: De warme winkel
Makers: Vincent Rietveld, Mara van Vlijmen, Jeroen de Man

Ooit gehoord van Stefan Zweig? Thomas Bernhard? Rainer Maria Rilke? Waarschijnlijk niet. En dat is precies waar het gezelschap de Warme Winkel verandering in wilde brengen. Onder de titel “Ost’reich raus!” brengen ze een drieluik over het werk en leven van deze drie vergeten Oostenrijkse auteurs. Met de voorstellingen ‘Totaal Thomas’, ‘Rainer Maria’ en ‘Villa Europa’ brengt de Warme Winkel weer beweging in hun ooit zo bewogen levens. Niet per sé om hun sokkel van faam op te poetsen, maar uit fascinatie voor het leven en werk van de heren, én omdat de Warme Winkel in staat lijkt te zijn om van elk willekeurig onderwerp iets te maken.

Uitgangspunt voor deze voorstelling - de laatste in het drieluik na de met lof ontvangen Rainer Maria – is het leven van Stefan Zweig. Vincent Rietveld en Mara van Vlijmen hebben zich in zijn werken verdiept en zijn daar vervolgens over gaan discussiëren, filosoferen, improviseren en analyseren. In plaats van hun bevindingen als een potdichte waarheid te verkondigen, komen de overdenkingen terug in de voorstelling. Het ene moment wordt er met tweehonderd procent overtuiging een dramatische scène gespeeld over Jeremia en zijn roeping. Het volgende moment stappen de acteurs uit hun rol om het publiek even op de hoogte te stellen over het verloop van de avond.
Met de steeds terugkerende en daardoor steeds hilarischer wordende zin ‘ow, dat is misschien ook nog wel even leuk om te vertellen’ doen ze het levensverhaal en de cultuurhistorische achtergrond van de droefgeestige auteur uit de doeken. Dat geschiedenisles allesbehalve saai hoeft te zijn bewijzen de twee onvermoeibaar enthousiaste spelers. De vele feiten worden met een kinderlijke bezieling uit de doeken gedaan. Terwijl Rietveld aandoenlijk gefascineerd steeds weer op nieuwe, naar zijn idee interessante feiten komt, gaat van Vlijmen als een bezetene op zoek naar een bijbehorend plaatje in de enorme stapel boeken waarin ze zich begeven. Met een indrukwekkende nauwkeurigheid weet ze in de wirwar op het juiste moment de juiste afbeelding te vinden. Vol overgave drukt ze op een illusionaire ‘twee voor twaalf’-bel en toont ons trots de beeltenis van Zweig, van een hermeneutische cirkel, een bloeiende artisjok, de eerste symfonie van Beethoven, Wenen in de negentiende eeuw, een dienende vrouw en andere onzinnigheden die vol belangwekkendheid worden verkondigd. Daarbij wordt elke beweging, elk woord en elke blik vergezeld door een bijdrage van de geluidstechnicus. De timing van de makers wordt in dit tafereel op fascinerende wijze zichtbaar.

Behalve in timing blijkt het sterke samenspel van de twee ook uit de rest van de voorstelling. van Vlijmen en Rietveld zijn geen los samengeraapte acteurs die van een regisseur een script in hun handen hebben gekregen. Ze hebben zich zichtbaar in het onderwerp verdiept, kennen elkaar, weten elkaar uit te dagen en aan te vullen. Hun spel en mimiek zijn afwisselend subtiel en grotesk, hun humor is schrijnend en hilarisch.
De onervaren toeschouwer zal het spel van de twee wellicht ervaren als ‘over the top’ en overdreven dramatisch. Maar wie bekend is met de verschillende speelstijlen door de eeuwen heen, begrijpt de knipoog waarmee ze het classicistisch baroktheater benaderen, de ideeën van Stanislawski op de hak nemen, het shakespeareaans theater plagen, de vierde wand verloochenen en het postmodern theater parodiëren. Maar ondanks de ontheiliging van theatrale middelen wordt de voorstelling geen schoppen tegen de heersende orde, maar een speelse variant op allerhande theateropvattingen. Ook de verhevenheid van historische vermaardheden neemt de warme winkel graag met een korrel zout en zodoende ontkomt ook Zweig niet aan een kritische analyse. Hij wordt belachelijk gemaakt, maar op een manier waaruit tegelijkertijd waardering blijkt.
Net als in hun vorige voorstelling Rainer Maria wordt door naarstige analyse en verdieping, het personage een deel van de acteurs en kunnen zij met hem dollen als met een vriend.

In een wanordelijke exposé over Zweigs carrière komt er een opsomming van acteurs en regisseurs voorbij die Zweigs werk wilden gaan spelen, maar voortijdig stierven. En hoewel de acteurs van vanavond naar eigen zeggen heus niet bijgelovig zijn, hebben ze toch besloten om het werk van Zweig daarom niet integraal op te voeren. De werkelijke reden die aan deze komische tegenspraak ten grondslag ligt is waarschijnlijk het feit
dat het allesbehalve hun stréven is om historische werken integraal op de planken te brengen. De fascinatie van de Warme Winkel gaat uit naar de persoon achter de geschreven werken. Zijn drijfveren, zijn zwakheden, de tijdsgeest waarin hij leefde en de invloed die deze op hem had. Intrigerende elementen worden opgepikt en uitgewerkt. Hoe het moet zijn geweest om als gevierd schrijver je boeken verbrandt te zien worden, wat de motieven zouden kunnen zijn geweest voor Zweigs zelfmoord, hoe hij naar Brazilië trok om zo Europa beter te leren kennen en hoe zijn laatste tijd daar moet zijn geweest. Maar ook passages uit zijn werken komen voorbij, die niet direct een link hebben maar op zichzelf al mooi genoeg zijn. Zo vertelt Zweig over de keer dat hij in het atelier van Rodin mocht komen kijken en vol ontroering deze grootmeester op ziet gaan in zijn werk. Hij mijmert over het doel en de gevaren van medelijden, geïllustreerd door van Vlijmen die door middel van stokken en metalen staven mank en kermend voorbij komt.

Behalve humor schuwen de makers ook zeker niet de keerzijde van het verhaal. Want ondanks de verwoede pogingen om het stuk luchtig en komisch te brengen gaat deze voorstelling in essentie om een man die uit wanhoop zelfmoord pleegt en zijn vrouw daarin meesleept. Die naargeestigheid geeft de voorstelling een tragische laag. De beschrijving van de naderende oorlog, de instorting van Wenen als culturele hoofdstad, Zweigs boekverbrandingen, zijn vlucht naar Brazilië, zijn eenentwintig afscheidsbrieven en de doorloop van de zelfmoord geven een onbehaaglijk gevoel.
Na veel koddig oponthoud wordt de uiteindelijke zelfmoordscène tergend langzaam gereconstrueerd. De drukke analyses maken plaats voor stil spel. Voor het laatst worden de plantjes water gegeven, wordt er sachertorte gegeten, een afscheidsbrief geschreven, alvorens ze op het bed plaatsnemen voor de toediening van het gif.
Terwijl Zweig zich heeft neergelegd nestelt zijn vrouw zich in zijn armen. Met bange verwachting kijkt ze op naar zijn gezicht om te zien of hij zijn laatste adem al heeft uitgeblazen. Mar met zijn ogen dicht schudt hij van nee, om aan te geven dat hij nog niet dood is. Ze gaat weer liggen en wacht. Ze kijkt weer op, maar wederom schudt hij zijn hoofd, ditmaal iets heviger en met een blik van ongeduld op zijn gezicht. Terwijl de muziek de komische scène uitbundig begeleid, legt ze haar hoofd weer op zijn buik. Wanneer ze wederom opkijkt en het publiek een volgende grappige wending vermoedt, blijft het stil. Een sterke scène waarin humor en pijn snijdend scherp samenkomen.

Zelfs tijdens de zelfmoordscène (aangekondigd met een optimistisch: nu alleen nog even de zelfmoordscène), fluisteren de acteurs tussen hun script door hun mijmeringen over de motieven en het karakter van Zweig. Net als in hun vorige voorstelling doorgraven ze het leven van een persoon, brengen een ode aan zijn werk, maar nemen deze tegelijkertijd met zichtbare liefde op de hak. Als een minnaar die zijn muze plaagt, omdat het zijn manier is om zijn waardering en liefde te laten blijken. Het spelen van scènes en het eruit stappen en analyseren geeft het stuk meerdere lagen. De warme winkel creëert daarmee metatheatrale voorstellingen die niet alleen de Oostenrijkse auteurs, maar ook de werking van theater op zich en de rol van de acteur dynamisch en vanuit nieuw perspectief beschouwt en bespeelt. De Warme Winkel verkoopt een vergeten verleden met vrijmoedige dimensies.

De onzekerheden van een prins met een bloedlip

2009-02-27T02:29:00.000-08:00

Theatervoorstelling ‘Doornroosje’
Gezelschap: Buitenkunst Producties
Regie: Relinde Moors

Door: Yvonne Kruiper

Dertig matrassen. Het bed van Doornroosje. De toren van Doornroosje. De zee. De muren van het kasteel. Moeiteloos schikken de matrassen zich naar de fantasie van de makers. De stapels matrassen worden beklommen, beslapen, bestormd, herstapeld en herschikt tot nieuwe vormen, waar de toeschouwer zich met herkenning in mee laat leiden. Wie heeft er tenslotte als kind niet zijn eigen luchtkastelen gebouwd?
De matrassen zijn een uitstekend gekozen semiotiek. In al hun zachtheid en als bron van dromen wordt hun functie door de makers consequent en op veelzijdige wijze uitgewerkt.
De spelers, vijf meiden en drie jongens van tussen de zestien en drieëntwintig jaar hebben deze voorstelling, onder leiding van regisseuse Relinde Moors, in een tijdsbestek van twee weken gemaakt. Waarmee maar bewezen wordt dat een voorstelling niet per sé een maandenlange ontwikkeling vereist. Doornroosje staat als een huis. Of, in dit geval, als een kasteel.
De voorstelling is gebaseerd op het boek ‘brieven aan Doornroosje’ van schrijver Toon Tellegen. Wie hieruit concludeert dat Doornroosje een kindervoorstelling is heeft het mis. Hoewel de twee aanwezige kinderen in de zaal zich wellicht vermaakt zullen hebben met het sprekende fysieke spel van de acteurs, is de voorstelling met zijn filosofische overpeinzingen wel degelijk voer voor volwassenen.
Uitgangspunt van de tekst zijn de onzekerheden van de prins. Dapper poogt hij de doornenheggen te trotseren om zo bij de zolderkamer van het kasteel te komen. Daar ligt Doornroosje te slapen en zoals welbekend mag worden verondersteld, wil de prins haar wakker kussen. Maar de weg naar de torenkamer is lang en onderweg slaat de twijfel toe. Tellegen schreef een boek met 365 brieven – want zo lang duurde de tocht van de prins – over de verlangens en twijfels van de arme vent. De prins blijkt niet langer de zelfverzekerde, knappe adonisheld met zijn goudglanzende haarlok. Hij wordt een jongen van vlees en bloed, vertwijfeld over zijn intenties en zijn kunnen en met een bloedlip bovendien. Moet hij Doornroosje wel wakker kussen en als hij dat zou doen, wat vindt ze dan van hem? Ook Doornroosje begint op haar beurt te twijfelen. Wil ze wel wakker worden? Eigenlijk ligt ze nog best lekker. En tijdens haar honderd jaar durende slaap begint ze te piekeren of ze überhaupt wel bestaat.
De acht spelers weten de filosofische overpeinzingen kwetsbaar neer te zetten, hoewel de geloofwaardigheid van het acteerspel uiteenloopt. De één doet te hard zijn best om te acteren, de ander dicteert geconcentreerd het script van haar netvlies. Een enkeling weet echter het raakvlak te vinden waar oprechtheid en acteren samenkomen en zo een overtuigende scène neer te zetten. Gevaar van het stuk is dat het verzandt in teveel tekst en te weinig prikkelt om de concentratie vast te houden. Dit heeft Moors goed weten te ondervangen door een scala aan beelden en geluiden in te brengen die steeds weer verassen. Dusdanig dat de verschillende tekensystemen elkaar niet verdringen of tegenspreken. Een kwaliteit die niet elke regisseur machtig is.
Moors regisseert, geeft les en choreografeert bij o.a. Jeugdtheaterschool Rabarber, Buitenkunst en het Amsterdams Lyceum. Eerdere voorstellingen van haar hand zijn 'maanreizen', 'tweezaam', 'kortrokje', 'Ik val niet' en 'Ik ben een ferrari op een schroothoop'. Gespecialiseerd in choreografie voegt zij dans en theater samen tot een nieuwe theatertaal. Ze onderzocht de werkwijzen van verschillende dans- en theatermakers waaronder Liesbeth Colthof, Marcel Musters, Pina Bausch en Anna Teresa de Keersemaeker. Dit onderzoek resulteert in een geheel eigen werkwijze waarin acteurs en dansers mede-maker zijn van de voorstelling. Een werkwijze waaruit naar eigen zeggen een voorstelling geboren wordt met een innerlijke noodzaak van de maker en de dansers / acteurs. Deze actieve rol van de spelers is ook in de voorstelling Doornroosje terug te zien.
De spelers worden zowel fysiek als mentaal actief gehouden. Ze spelen niet alleen óp maar ook mèt het podium en zijn zich behalve van hun spel, ook bewust van hun lichaam. De danskwaliteit is hoog, maar helaas is de synchroniteit een heikel punt. Tekstscènes worden geintegreerd met dans en beweging. In sommige passages is mime genoeg. Aandoenlijk is de scène waarin de gespierde prins probeert te kunnen vliegen. Met zijn handen langs zijn lichaam wappert hij voorzichtig met zijn vingers, maakt een sprongetje. Een tweede poging volgt. Langzaam worden de bewegingen groter, zo ook zijn wanhoop. Steeds hoger springt hij terwijl zijn armen door de lucht maaien. De solo vormt een mooi contrast met de danssecties van de meisjes. De dans die zij ten tonele brengen is een mengeling van klassiek en modern. Een dansvorm die mooi aansluit bij de sprookjessfeer, welke wordt versterkt door de lieflijke jurkjes. Zonder tierelantijnen, maar met de juiste maagdelijke uitstraling. Ook het kostuum van de heren is sterk. Van boven dragen zij een zwart-grijze gilet, passend bij het beschaafde voorkomen van de prins. Van onder echter dragen de drie een grijze Australian-joggingbroek, waarmee ze uitgerust zijn voor de erbarmelijke klimtocht en die bovendien hun aardsheid weergeeft. De combinatie van gilet en joggingbroek geeft mooi het conflict weer tussen het zijn van onaantastbare prins dan wel verloren jongen.
Behalve door dans wordt het stuk stevig ondersteund door muziek. Een aantal sympathieke oldies geven de voorstelling de nodige swing. Wederom zonder overdadig te worden. Moors weet te doseren.
Hoogtepunt van de voorstelling is het moment waarop de spelers zich tussen de stapels matrassen bewegen, al koprollend en elkaar ontmoetend. De scène is speels en dynamisch.
Mede door dit soort vondsten vormt de voorstelling een aangename samenkomst van filosofische overpeinzingen, sprekende vormgeving, originele dans en verassende muziek. Ondanks de veelheid aan elementen wordt de intentie niet uit het oog verloren en blijft de eenheid aanwezig.
Het stuk Doornroosje, dat zijn oorsprong vind in de 17e eeuw bij de geestelijk vader Perrault, werd twee eeuwen later herschreven door de Gebroeders Grimm. Inmiddels weer bijna twee eeuwen later hebben de Buitenkunstmakers er met de bewerking van Tellegen er een hernieuwde charme aan weten mee te geven. Een vleugje sprookjesachtig, zonder zoetsappig te worden.

De appel van Charles

2008-11-27T02:46:00.000-08:00

Er zijn in dit leven drie appels. De eerste is de appel van Adam, de tweede de appel van Newton waarmee de zwaartekracht werd ontdekt, en de derde is de appel van Charles. Charles, een naam die in de voorstelling “Licht is de Machine” van de “Veenfabriek” maar terug blijft keren. Wie is toch deze Charles?

Charles Fourier is de naam. Een filosoof uit de achttiende eeuw die er na de Industriële Revolutie naar streefde dat iedereen weer fluitend naar zijn werk zou gaan en dat passie en hartstocht de boventoon zouden voeren. Zo’n ideale samenleving kan dat bestaan? Wat zijn de imperfectheden van een utopie? En wat gebeurt er wanneer een ieder doet waar hij zin in heeft? Het antwoord van de Veenfabriek luidt dat er één grote chaos zal ontstaan. Maar wel een hele mooie.

Een immense hangar op voormalig vliegveld Valkenburg fungeert als het décor. Het publiek zit op een lange tribune en er is een schot geplaatst tussen het publiek en de spelers. Hierdoor wordt een gedeelte van de hangar aan het zicht onttrokken met als resultaat een kijkdoos-effect. Het geheel doet sprookjesachtig aan: Muziek wordt met horten en stoten ten gehore gebracht, balans tussen de rekwisieten ontbreekt (een enorme kar met vogelkop tegenover yoghurtpakjes in realistisch formaat), en de kostumering lijkt op het eerste gezicht hedendaags maar steeds is er iets dat niet klopt. De prachtige belichting maakt het sprookjesachtige af. Hiervoor veel hulde voor licht- en decorontwerpers Theun Mosk en Joost Rekveld. Vooral het afsluitende lichtbeeld is bijzonder mooi. Afzonderlijke lampjes vormen zich gezamenlijk tot een opstijgend vliegtuig, waarna zij zich weer los van elkaar bewegen om vervolgens op verschillende hoogten fel dan wel zwak licht uit te stralen. Het lijkt alsof je naar een sterrenhemel kijkt en de: “Oooooh” onder het publiek is voelbaar.

Zo nu en dan verliest de mooie chaos zich in enkel nog chaos en wordt het allemaal eventjes te veel. Links een orkest, achterin een dans, vooraan een monoloog, rechts een vrouw op een fiets en dan ook nog een postbode die alles met open mond gade slaat. Op dit soort momenten lijken de scènes eindeloos te duren.

Gelukkig zijn deze momenten schaars en blijven er veel mooie en komische scènes over. Zo zorgt de scène waarin verwoedt naar de tekst van acteur Joep van der Geest gezocht wordt voor veel hilariteit en is de scène waarin er een dans van koepeltentjes ontstaat erg komisch en mooi gevonden. Een verademing is de postbode die zo nu en dan langs fietst om een pakketje af te leveren. Dit personage zorgt voor de link met de realiteit die elders in de voorstelling zoek is. De imperfectie van een utopie wordt naarmate de voorstelling vordert steeds zichtbaarder.

De ambitie spat van de voorstelling af en regisseur Paul Koek heeft erg knap werk geleverd. Er is een overdaad aan theatrale middelen wat over het algemeen in deze voorstelling erg goed werkt maar helaas geldt ook voor deze productie dat zo nu en dan overdaad schaadt.

Gezien: Licht is de machine van de Veenfabriek. Op: 20 november, voormalig vliegveld Valkenburg bij Katwijk.
Nog te zien tot: 13 december

lang duurt de machine

2008-11-26T03:30:00.000-08:00

Licht is de machine. De Veenfabriek. 20/11/2008. Vliegbasis Valkenburg. www.veenfabriek.nl.

Het is stikdonker in de hangaar op vliegbasis Valkenburg. Aan het plafond van de immense ruimte is een mechaniek bevestigd met tientallen brandende peertjes eraan die in ritmische patronen op en neer bewegen, nu eens fel brandend, dan weer zacht. Ze lijken haast te dansen door de lucht. Voor het eerst en meteen ook voor het laatst in het over-gecomponeerde Licht is de machine weet de Veenfabriek te ontroeren.

Licht is de machine is een montagevoorstelling gebaseerd op het gedachtegoed van filosoof Charles Fourier. Deze 18e eeuwse denker had een afkeer tegen de economische structuren die de wereld in zijn tijd in hun greep begonnen te houden. Hij geloofde in een utopische wereld waarin de mens zou werken om goed te doen, niet om er zelf beter van te worden. In de voorstelling is niet getracht om het verhaal te vertellen van Fourier. In plaats daarvan heeft Koek geprobeerd om middels zijn eigen beeld- en klanktaal, Fouriers utopische gedachtegoed voelbaar te maken. Daardoor geïnspireerd hebben de spelers van de Veenfabriek ook hun eigen ideale wereldbeelden vormgegeven. Het totaal van al die ideologieën is samengebonden tot de overvolle bak met associaties die deze ruim twee uur durende rollercoaster van beelden en klanken is.

Regisseur Paul Koek ging voor deze productie een samenwerking aan met verschillende kunstenaars. Joost Rekveld ontwierp voor de gelegenheid de prachtige lichtinstallatie waarmee de voorstelling afsloot. Koek liet beeldend kunstenaar Theun Mosk verantwoordelijk voor het verdere toneelbeeld. Mosk bouwde vlak voor de tribune een enorme gele wand. In het midden, op ooghoogte, een panoramisch schilderij van een Katwijks zeeaanzicht. Bij aanvang van de voorstelling worden de grote doeken waaruit de afbeelding bestaat één voor één weggehaald zodat we door de brede spleet die is ontstaan naar de ruimte achter de gele muur kunnen kijken. We zien de hangaar, diep en leeg, dan pas voor het eerst in zijn volledige grootsheid. Net zo groots misschien als de menselijke fantasie. (Het podium is overigens gekaderd en daardoor is het net alsof we naar een breedbeeldtelevisie kijken, die algemeen gedacht wordt toch de dood van die fantasie te zijn.)

Links vooraan zit het orkest. Dat orkest bestaat voornamelijk uit leden van Ensemble MAE. Muziekanten en acteurs vullen elkaar voortdurend af en aan. De muziek die gespeeld wordt is van de hand van allerlei componisten. Het zijn voornamelijk gefragmenteerde en moderne stukken waarin vreemde apparaten die sireneachtige klanken voortbrengen de hoofdrol spelen. Er is één lief en melodisch liedje dat steeds opnieuw maar in steeds rijkere bezetting gespeeld wordt. Een week later zingt het nóg door je hoofd.

Overal waar je kijkt is wel iets aan de hand. Dat is best zwaar om naar te kijken. Ook al omdat er behalve de associatieve en utopische elementen, zo weinig lijn en eenheid in de verschillende scènes te ontdekken is: In de verte wordt een choreografie uitgevoerd met een hele batterij blauwe iglotentjes. Ergens rechts achterin staat een enorme carnavalswagen met een eendenkop opgesteld. Iemand is bezig grote gekleurde nepbloemen in bruine potten verspreid door de ruimte neer te zetten. Er wordt synchroon glittertjesvla gegeten. Er fietst een postbode voor de muur langs, hij stopt om een zakje chips te eten en dan is er onder vele anderen nog dat personage dat op hightech stelten van voor naar achteren door het beeld rent, ondertussen uitsluitend monologen spuiend, net zoals de rest van de spelers. In de utopische werelden van de makers praten de mensen blijkbaar niet meer met elkaar.

Ze zijn met veel, zij van Koek daar in die hangaar. Ook al is de ruimte groot, af en toe weet je niet waar je kijken moet. Er zijn zo verschrikkelijk veel dingen te zien en te horen. De vele scènes spelen ook nog eens tegelijkertijd of overlappen elkaar. Het wordt op den duur vermoeiend om steeds maar te proberen een samenhang te ontdekken. Al dat gedoe. Het lichtjes-ballet aan het slot is daarom een absolute verademing. Het is werkelijk magisch, zou niet lang genoeg kunnen duren. De eerste twee uur lijken met terugwerkende kracht wel een beetje overbodig.

2008-11-21T09:57:00.000-08:00

Alles gaat goed. 19/11/2008. Toneelschuur Haarlem.www.toneelschuur.nl

De herten hebben de aarde overgenomen. Er leven nog maar één man en één vrouw, de rest van de mensheid is door een ramp van de aardbodem verdwenen. De twee overgebleven mensen zijn nou niet bepaald wat je je van de laatsten van een soort zou voorstellen. Ze zijn van middelbare leeftijd, dragen nette pakken en hebben een sterke neiging tot over-analyseren. Die herten kunnen trouwens net als die mensen, uitstekend praten.

In Alles gaat goed in regie van Gienke Deuten wordt ons een wereld voorgehouden zoals die eruit zou zien wanneer onze moderne cultuur ten onder is gegaan. De jonge regisseuse heeft zich daarbij afgevraagd of we nou aan het begin of aan het einde van een culturele revolutie staan. Zo komt het dat de personages die Deuten tot leven heeft gewekt (gespeeld door Maureen Teeuwen en Willem de Wolf) er niet naar streven zich voort te planten, zij streven er naar zich uit te drukken in artisticiteit. Zo moet Maureen koste wat het kost die herten met een houtskooltje zien vast te leggen op een piepschuimblad. In contrast daarmee staat er al vanaf het begin van de avond een klein tafeltje voor op het podium, op het deel waar de mensen zich aanvankelijk nog veilig waanden. Op het tafeltje is een stilleven van herkenbare kunstobjecten geënsceneerd. Als ultieme uitwas van onze moderne cultuur ligt daar, hoe kan het ook anders, de diamanten schedel van Damien Hirst.

Het levert mooie plaatjes op, dat idee van een wereld die zo vergankelijk is gebleken dat er alleen nog maar herten op kunnen leven. De vijf jonge mimespelers weten ondanks minimale kostuums prachtige en sierlijke herten te laten zien. Ze bewegen zich prachtig over de vlakte die de zaal is geworden. De lichtblauwe piepschuimbladen waarmee de vloer bedekt is geven de indruk van een koude wereld, een wereld gemaakt van ijsschotsen. De stukken van de muur die aan het begin van de voorstelling nog een beetje bescherming weet te bieden aan de mensen, zijn als die muur is afgebroken prima te gebruiken als bouwstenen of banken. De herten slepen er mee en bouwen er allerlei bergen van. De combinatie van dit bouwen en de zogenaamde schilderzucht van Teeuwen maakt dat we opeens, heel kort, de nachtwacht menen te zien.

Een voorstelling vol met symboliek en herten. Aanvankelijk is het leuk, maar na een kwartier is de gekkigheid er wel vanaf. Deuten brengt daarna helemaal geen verrassende inzichten meer; ze borduurt voort op de ideeën die in de eerste minuten al duidelijk zijn gemaakt. De dreiging die de herten uitstralen leidt nergens toe, de twee soorten leven gewoon naast elkaar en lijken eigenlijk niets met elkaar te maken te hebben. Het geheel blijft maar voortkabbelen. Niks is eigenlijk erg. Het is dus ook geenszins tragisch dat de personages behalve hun cultuur uiteindelijk ook zicht en gehoor verliezen. Het resultaat van Teeuwens pogingen zich in een tekening uit te drukken is ten slotte, hoe voorspelbaar, een tekening als een grotafbeelding. Na afloop blijft vooral het gevoel hangen dat er meer uit dit originele idee gehaald had kunnen worden.

Te weinig actie, te veel gepraat

2008-11-21T05:01:00.000-08:00

De blinde voorraadbeheerder Lucas Gerritszoon, en de lachwekkende predikant Gijsbert Bastiaenszoon. Gespeeld door respectievelijk Bill van Dijk en Reinier Bulder zijn dit de enige personages die het publiek met hun voorkomen de voorstelling De Batavia enigszins vermakelijk maken.

Want wat is het langdradig. Bijna tot vervelens toe. Dat is dan ook merkbaar aan het geroezemoes vanuit het publiek. Er gaan minstens vijf mensen naar het toilet tijdens de voorstelling waarin geen pauze is ingepland. En alsof het niet duidelijk genoeg is, verlaten twee bezoekers de theaterzaal na ruim een uur. Waarom? Misschien hebben de acteurs hun dag niet. Misschien ligt het aan het publiek. Of misschien ligt het aan de techniek: niemand draagt een microfoontje waardoor sommige dialogen slecht verstaanbaar blijven. Feit blijft dat de voorstelling De Batavia blijkbaar niet capabel genoeg is om te blijven boeien.

Marcel Otten, bekend als toneelvertaler, schreef de tekst voor dit stuk over het waargebeurde verhaal uit de 17e eeuw: de schipbreukelingen van De Batavia. Dit gezonken VOC-schip zonk op weg naar het Oosten en overlevenden moesten zichzelf zien te redden op een onbewoond eiland zonder vers water en met te weinig voedsel. Een ware afvalrace volgt met de nodige lugubere daden van Jeronimus Corneliszoon, die zich voor de gelegenheid heeft benoemd tot kapitein-generaal en daarmee beslist over leven of dood. Naarmate de tijd verstrijkt op het eiland sterven meer en meer mensen, en draait Jeronimus Corneliszoon meer en meer door. Zelfs de vredelievende predikant moet vrezen voor eigen leven. Dit alles lijkt uit te komen op een tragisch einde waarbij niemand het overleeft. De geschiedenis vertelt ons echter iets anders. De Batavia eindigt onverwacht niet zo spannend.

Hoewel Mark Klein Essink duidelijk zichtbaar geniet van zijn rol als Jeronimus Corneliszoon, het lijkt alsof de acteur alles lolliger probeert te maken dan het is. En met hem doen meerdere acteurs dit. Het ligt er te dik bovenop dat De Batavia een luchtige voorstelling moet zijn. De stukken die humoristisch moeten zijn komen hierdoor soms geforceerd grappig, en dus niet goed over. Vooral Ella van Drumpt en Cas Jansen stellen teleur: hun rollen vallen in het niet. Als Marcel Otten tot doel had het waargebeurde verhaal van De Batavia op een luchtige manier na te vertellen, had hij de langdradige en gedetailleerde monologen achterwege moeten laten en meer actie in het stuk moeten brengen. Er gebeurt namelijk vrijwel niets op het podium! We zien alleen acteurs op- en af komen, we horen bijna literaire dialogen en monologen die ofwel onverstaanbaar ofwel te lang van stuk zijn en het minimale decor (een vloer van drijfhout en twintig lampjes als sterren) blijft tijdens de gehele voorstelling onveranderd. Er is geen muziek, geen spanning, geen verrassing. Het hangt te veel tussen een serieus historisch drama en een luchtig, humoristisch navertellen van een waar gebeurd verhaal in.

Gezien: 14 november, Stadsschouwburg Nijmegen. Tekst en regie: Marcel Otten. Voor speellijst en informatie kijk op www.hummelinckveenstra.nl

Anne: aanwinst in opkomst

2008-11-21T05:00:00.000-08:00

Anne van Veen grijpt je bij de keel en blijft boeien. Hoe dat komt? Ze doet lekker wat ze zelf wil: liedjes zingen, verhalen vertellen. Hersenspinsels zijn het soms. Ze zingt over haar jeugd, over verre liefdes, over verlangens. We gaan mee in haar gedachten en leren haar naarmate de voorstelling vordert steeds beter kennen. Een jazzy sfeer overheerst tijdens de voorstelling. Ze spreekt het publiek met grote regelmaat aan, stelt vragen. Hiermee zoekt ze grenzen op van wat theater is. Op eigenwijze manier weet ze het publiek voor zich te winnen: een pure theaterpersoonlijkheid waar we beslist nog van zullen horen.

‘Anne’. Vrijdag 14 november (try-out). Première: 22 november, Purmerend. Kijk op www.annevanveen.nl voor speellijst. Tekst en zang: Anne van Veen, regie: Arjan Schoolderman, piano: Jasper Slijderink.

Anne: aanwinst in opkomst

2008-11-21T04:57:00.000-08:00

Nieuwsgierig, jong en onbezonnen, dat is ze. Maar vooral getalenteerd, ontzettend getalenteerd. Anne van Veen.

‘Anne’, de voorstelling van Anne van Veen, grijpt je bij de keel en blijft boeien. Hoe dat komt? Ze doet lekker wat ze zelf wil: liedjes zingen, verhalen vertellen. Hersenspinsels zijn het soms. Over haar leven, haar verwonderingen. Serieus, maar ook lekker gek wanneer ze daar zin in heeft. Dan springt ze rond met haar armen in de lucht en trekt ze gekke bekken. Maakt ze zichzelf of de wereld om haar heen belachelijk. Ze doet wat in haar opkomt, en lijkt totaal geen programma te volgen. De pianist, Jasper Slijderink, speelt gelukkig feilloos op haar in en gaat mee in haar beleving. Hij krijgt zelf trouwens ook zijn momentje: Anne wil even aan ons laten zien dat hij nieuwe, rode schoenen heeft. ‘Mooi, toch? Zo ontzettend theatraal.’

Midden op het podium, een microfoon, spotlight op haar gericht. Pianist aan haar zijde. Alleen een glas whisky en een brandende sigaret ontbreken. Daar zingt ze, over haar jeugd, over verre liefdes, over verlangens. Maar ook over een dag dat een heel klein miertje er zomaar ineens met haar hagelslag vandoor gaat. Fascinerend vindt ze dat! Waar gaat dat beestje naartoe? We gaan mee in haar gedachten en leren haar naarmate de voorstelling vordert steeds beter kennen. Ze spreekt het publiek met grote regelmaat aan, stelt vragen. Of we Robin Hood ook zo knap vinden. Of we liever een hond of een kat willen. Wat theater is. ‘Is dit theater? Ben ik theater? Als ik zo doe? En dit zeg?’ Ze steekt de draak met clichés en zoekt grenzen op door telkens opnieuw de barrière tussen toneel en publiek te doorbreken.

Een jazzy sfeer overheerst deze voorstelling. De nummers zijn deels van Anne zelf, deels al bestaande nummers. Toch sluiten de schitterende melodieën en poëtische teksten perfect op elkaar aan. Soms persoonlijk, bijvoorbeeld wanneer ze zingt over de tijd dat niemand, zelfs niet haar eigen vader, haar begreep. Soms herkenbaar, bijvoorbeeld wanneer ze zingt over die avonden dat je alleen wil zijn, thuis, op de bank. Soms ontroerend, wanneer ze zingt over een onbereikbare maar ware liefde. Maar telkens opnieuw met een stem waar je u tegen zegt. Soms rauw, maar altijd zuiver.

Na haar opleiding aan de Amsterdamse toneelschool en de Kleinkunst Academie afgerond te hebben met een stage bij de komedie ‘Jan, Jans en de kinderen’, ging Anne van Veen, dochter van Herman van Veen, de uitdaging aan om met haar eigen voorstelling de planken op te gaan. En dat doet ze meer dan goed: op haar eigenwijze manier weet ze het publiek voor zich te winnen. Niet voor niets lukt het haar het publiek zo enthousiast te krijgen dat ze tot vijf keer toe terugkomt om applaus te ontvangen, waarvan de laatste twee staande ovaties. Ze ondergaat het, bijna verbaasd, maar geroerd. Ook al beseft ze het misschien zelf nog niet: ze is een pure theaterpersoonlijkheid waar we beslist nog van zullen horen.

‘Anne’. Gezien: vrijdag 14 november (try-out). Première: 22 november, Purmerend. Kijk op www.annevanveen.nl voor speellijst. Tekst en zang: Anne van Veen, regie: Arjan Schoolderman, piano: Jasper Slijderink.

Een veld vol scabiosa en achtentachtig psalmen

2008-11-21T04:48:00.000-08:00

Recensie ‘Knielen op een bed violen’
door: Yvonne Kruiper

Spel: Cees Geel, Wendell Jaspers, Titus Boonstra, Marijn Klaver, Patrick Stoof
Regie: Madeleine Matzer

Locatie: Stadsschouwburg Haarlem
Datum: Zaterdag 15 November 2008

Een ogenschijnlijk doorsnee gezinnetje wappert verwoed met Koninginnedag-vlaggetjes. Achter het aandoenlijke tafereel gaat het verhaal schuil van een gezin dat getergd wordt door de godsdienstdriftige vader. In al het enthousiaste gewapper scheurt het vlaggetje van zoon Ruben. Bedremmeld poogt hij het gescheurde papier nog te reconstrueren, net zoals hij het verscheurde gezin bijeen probeert te houden.
Ooit was zijn vader Hans Sievez een tevreden man. Met een kwekerij vol bloeiende sequoia’s, velden fijnblauwe scabiosa, zijn vrouw Margje met amber oorknoppen, glanzend van zijn genegenheid, en een zoon die tegen hem opkijkt als ware hij een held. In de drie-eenheid van hun kleine biotoop is er geen vuiltje aan de hemel. Maar een vernietigende onrust speelt Hans parten. Gekweld door wonden uit zijn jeugd weet hij geen weerstand te bieden aan de dwingende toenaderingen van orthodoxe predikers. Onuitroeibaar als onkruid verschijnen de drie afzichtelijke heren keer op keer in zijn kwekerij. De rollen van predikers worden, met een simpel aan- en uittrekken van een lange grijze jas, vertolk door dezelfde acteurs die de zoons spelen. Resulterend in een scherp en schrijnend contrast tussen vriend en vijand. Al is het Hans niet duidelijk wie daarin welke rol vervult en derhalve raakt hij in tweestrijd tussen het aardse leven en het ontastbare Hogere.
De gehele voorstelling zijn alle acteurs op het podium aanwezig. Geen van de personages heeft de mogelijkheid om te ontsnappen aan de benauwende situatie. Tot elkaar veroordeeld moeten zij hun strijd zien te doorvechten. Houten kasvloeren, een waterbassin en een roestende halve koepel waar het licht in speelt fungeren als verscheidene locaties. Het geheel is stilistisch teruggebracht tot de essentie en wordt afgemaakt met een aantal houten kratten en stapels oude boeken. In de spelstijl komt dit gestileerde aspect terug. Het levensverhaal van Sievez wordt grotendeels in vertellende vorm geschetst, verweven met gespeelde fragmenten. Deze stijl komt voort uit de oorsprong van het stuk, welke is gebaseerd op de gelijknamige roman van Jan Siebelink. De toeschouwer wordt verhaald over het leven van een man die verstrikt raakt in een zielenstrijd van angst en verlangen.
Beginnend als levenslustig jongetje, onhandig frunnikend met zijn vingertjes, maar met twinkelende ogen, vertolkt Cees Geel de rol van Hans Sievez. Subtiele karaktertrekken weet hij van het kleine kereltje mee te nemen in zijn ontwikkeling tot volwassen man. En wanneer Ruben ten tonele verschijnt, worden zijn tere ongemak en naïviteit ook bij zijn zoon hervonden. De jongen is meegaand in zijn vaders waanzin en leert spontaan achtentachtig psalmverzen uit zijn hoofd om maar bij zijn vader in het gevlei te blijven.
De tweede zoon Tom verzet zich tegen zijn vader die zich steeds verder verliest in de duistere predikerspraktijken. Ook Margje kan Hans’ dwaling steeds moeilijker verdragen, laat staan de aanwezigheid van de predikers, die op zondagmiddag aan haar eettafel met weerzinwekkend gesmak en geslurp hun soep verorberen. De schrijnende verstandhoudingen staan in schril contrast met de harmonie van meerstemmige melodieën waarmee een aantal scènes wordt doorsneden.
Hoewel de zaal voornamelijk bestaat uit kukidentgebruikers, zijn de onderwerpen als extremisme, angst en het zoeken naar de waarheid nog altijd actueel en herkenbaar, los van elke generatiekloof.
Hiermee heeft Regisseuse Madeleine Matzer het vuistdikke ‘Knielen op een bed violen’ ingesnoeid, verspeend en weer opgekweekt tot een bloeiende voorstelling.

Het-corrupte-geweldige-achterlijke-spotgoedkope-zuipende-mooie-Oekraïne

2008-11-19T07:24:00.000-08:00

De zolder van café De Schutter in Amsterdam. Op het podium staat een bar, daarboven zullen later Oekraïense en Nederlandse vertalingen worden geprojecteerd. Een roodharige Oekraïner, de tolk van deze voorstelling, heet iedereen bij het binnenkomen welkom en deelt glazen wodka uit.

“Nastrovje!” Het publiek houdt het glas wodka in de lucht en slaat het massaal achterover. Voor de komende vijftig minuten vormt het publiek de bevolking van de stad Odessa in de Oekraïne. De tolk vertelt hoe “onze stad” tijdelijk verstoord wordt door twee “beer tourists” uit Manchester.
De beer tourists komen op. Twee lam uitziende Engelsen in Manchester United shirts. Ze houden een doek op waarop foto’s geprojecteerd worden van hun vakantie. Vrouwen, bier en nog meer bier. “We’re going to fuck tonight!“ is het streven. Het stereotiep is neergezet en het relaas kan beginnen.

Met enorm Engels accent waar slechts een enkele keer een glimpje Nederlands in te ontdekken valt, beginnen de mannen over hoe enorm mooi de vrouwen hier zijn en hoe lelijk Maggy, die thuis op hen wacht, eigenlijk is. Van: “Maggy is quite oke” verandert Maggy al snel naar een dikke vrouw die de hele dag alleen maar in haar trainingsbroek tv kijkt en die een dubbele, nee driedubbele onderkin heeft. Naarmate de biertjes en wodka’s vorderen ontstaan er steeds meer en snellere meningsveranderingen. Het ene moment is de Oekraïne geweldig en roepen ze enthousiast: “We should buy this place!” over de kroeg waarin zij zich bevinden. Het andere moment is de Oekraïne corrupt, wordt er alleen maar gezopen en praten ze er niet eens Engels.

“Beer Tourist” van Wunderbaum (de jonge garde van NT Gent) is een voorstelling waarin op komische wijze het stereotiepe beeld van de (Engelse) bierzuipende voetbalsupporter-toerist geschetst wordt. Walter Bart en Matijs Jansen hebben de rollen van deze twee toeristen op zich genomen. De mannen zijn goed op elkaar ingespeeld, zo blijkt bijvoorbeeld uit de scène waarin zij op de bar in slowmotion wodka’s wegtikken. Een komisch tafereel waarin zij synchroon met hun mond een glas wodka van de bar pakken, zich tot het publiek richten, weer naar elkaar, en het in één keer achteroverslaan.

Van deze komische scènes zijn er velen. Zo is er bijvoorbeeld de scène waarin Walter Bart zijn oog heeft laten vallen op een meisje uit het publiek. De Oekraïense tolk wordt er bij gehaald en vertaalt naar het Oekraïens dat Walter een niet echt groot maar best oké huis heeft, dat hij een pioneer dvd-speler heeft die niet echt bijzonder is, maar die het prima doet, dat hij een creditcard heeft en of ze alsjeblieft met hem mee wil gaan en met hem wilt trouwen. Volgens Matijs Jansen een “no go” want Walter is lelijk en heeft een raar hoofd.

Het ene moment zijn de twee de beste vrienden, het andere moment de grootste vijanden. De wendingen zijn elke keer weer onverwachts en lopen soepel in elkaar over. Walter en Matijs hebben een erg geloofwaardige stereotypering neergezet waar de lol van het acteren vanaf druipt. Een kleine kanttekening moet gemaakt worden bij het einde waarin het clublied van een Oekraïense voetbalclub ten gehore gebracht wordt. Dit einde komt nogal snel en onverwachts. Van mij hadden de twee nog wel even door mogen gaan met hun gedraaikont en gefit over en weer.

Het rauwe vrouwenleven

2008-11-13T03:12:00.000-08:00

door: Yvonne Kruiper

Voorstelling: Onder Vrouwen II, and life goes on

Spel: Wimie Wilhelm, Margot Ros, Bodil de la Parra
Muziek: Marnix Stassen, Marcus Olgers, Jeroen den Hengst en Simon Gitsels

Locatie: De Kleine Komedie, Amsterdam
Datum: Dinsdag 11 november 2008

De schaamte voorbij. Uitgescheurde vagina’s, seks in het gymnastiekhok met de vader van ‘hoeheetdiejongenookalweer’, anale seks-les en een levendige uitbeelding van de Tantra. Geen onderwerp gaat de dames van onder vrouwen II te ver. Sterker nog, hoe vulgairder het thema, hoe enthousiaster ze worden. Het woord taboe lijken de drie uit hun woordenboek geschrapt te hebben.
Het zijn drie doorgewinterde veertigers. De illusie van schoonheid en romantiek is al in een ver verleden in rook opgegaan. En wat overblijft is de rauwe waarheid. Een doorleefd lichaam, geschoren, maar met ontstoken haarzakjes. Met Marlies Dekker-lingerie, maar desalniettemin hangende borsten. Een impotente echtgenoot, waarvoor compensatie wordt gezocht bij de sportschoolpiet, de garagepiet, de knutselvaderpiet of elk ander mannelijk wezen dat zich in de wereld van de moeders aanbiedt en ook maar enigszins libido vertoont. Achter het ogenschijnlijk beschaafde voorkomen van de vrouwen blijkt een wereld schuil te gaan van frustraties, ontembare verlangens en vlijmscherpe jaloezie. En zij zullen deze niet, zoals het een beschaafde vrouw beaamt, onderdrukken. Nee, de dames doen hun ervaringen en fantasieën graag uit de doeken.
Terwijl zij hun verhalen aan elkaar én het publiek vertellen bevinden zich achter op het podium, op een hoog blok, drie mannelijke muzikanten. De heren steken zodoende boven de vrouwen uit, maar daar houdt het dan ook mee op, want voor de rest hebben zij tijdens de voorstelling geen recht van spreken. Vanavond zijn zij onderdanig aan het spel van de vrouwen, een rol die ze met een glimlach ondergaan. Incidenteel beamen of begrommen ze een opmerking van de vrouwen. Voor de rest verzorgen zij een stevige muzikale begeleiding. Een aantal vrouwgerelateerde nummers ondersteunen de voorstelling. Liedjes als ‘Mama’ van Abba, Que sera van Doris Day en Ave Maria. Cliché maar doeltreffend. De muziek sterkt het imago van de vrouw als boegbeeld van de maatschappij. Een imago dat vervolgens even hard weer de grond in wordt getrapt door converaties die van gêne nooit gehoord hebben.
Wie dacht dat anno 2008 zo’n beetje elk taboe wel de wereld uit was, kan zich bij deze voorstelling melden voor een avondje plaatsvervangende schaamte. Hoewel de dames hun kleren aanhouden, geven ze zich volledig bloot. Mentaal naakt staan ze kwetsbaar op het podium. En daarmee ga je onwillekeurig, ondanks alle afschuw, van deze vrouwen houden. Want zij zeggen wat iedereen denkt maar geleerd heeft te verzwijgen.
En als er dan toch eens drie vrouwen met ballen opstaan die de zooi van een vrouwenleven op tafel durven te gooien, dan is de lach al snel te pakken. De ongemakken komen tenslotte menigeen bekend voor en juist dat wat altijd zorgvuldig verzwegen wordt veroorzaakt bij verwoording een bevrijdende lach.
Cabaret wordt dikwijls verweten op de makkelijke grap te spelen. Te verzanden in grof taalgebruik en vulgaire onderwerpen. Bij ‘Onder vrouwen II’, gespeeld door Wimie Wilhelm, Margot Ros en Bodil de la Parra, is geen sprankje politiek engagement te vinden, noch een diepzinnige levensvisie. En is dat erg? Neuh…Ieder zijn vakgebied. Vanavond zijn dat de schunnige levensperikelen van de vrouw. Een vakgebied waar zij verdomd goed in gespecialiseerd zijn.

Het rauwe vrouwenleven

2008-11-13T03:05:00.000-08:00

Manipulatie vanuit Calcutta

2008-11-13T00:08:00.000-08:00

Even geen controle meer hebben over je eigen leven. Na een uurtje alles weten over een telefoniste die je nog nooit in levende lijve hebt gezien, een liedje zingen voor iemand die je niet kent en dansen wanneer daarom gevraagd wordt. Dit zou je zomaar kunnen overkomen bij een bezoek aan het project “Call Cutta in a Box” dat uitgevoerd wordt door de Belijnse “ reality” theatergroep “Rimini Protokoll”. Reeds in 2005 werd het project gestart, en sinds april 2008 is het project in de vorm zoals het nu is, te zien. Na een tour langs verschillende steden is nu, met het India Festival, Amsterdam aan de beurt.

Amsterdam dus, drie uur ‘s middags, het Lloyd hotel. Ik krijg een visitekaartje in mijn handen gedrukt en word verzocht mij naar kamer 517 te begeven. Een mooie lichte kamer, rechts een douche, links een breed bureau met een flatscreen monitor en een printer. Een groot zacht bed met op het nachtkastje een radio, snelkoker en theezakjes. Ik loop naar de computer, probeer wat wachtwoorden uit maar geen van deze blijkt succesvol. Dan maar een kopje thee zetten. Ook dat levert niet het gewenste resultaat. Hmm, het bed ziet er verleidelijk uit… Zou ik… Net op dat moment gaat de telefoon.

Aan de andere kant van de lijn hangt een Callcenter medewerkster uit Calcutta. Ze stelt zich aan mij voor. “Do you like some tea?” vraagt ze. De waterkoker springt aan. Ze vraagt naar mijn grootste fouten, mijn leeftijd, welk dier ik zou willen zijn en ze vraagt me mijn ogen te sluiten en te ontspannen. In het Indiaas begint ze een lied te zingen. Wat zag je? Vraagt ze na afloop.

De hotelkamer, die voor een uurtje de mijne is, wordt volledig vanuit Calcutta bediend. De klok stopt met lopen, er worden foto’s uitgeprint, de klok begint weer sneller te lopen, de webcam springt aan en waar ik eerst voor de telefoniste uit Calcutta alleen nog maar een stem was heb ik nu ook een gezicht gekregen. Ze geeft me het wachtwoord van de computer, op mijn beeldscherm verschijnt een jonge vrouw in een callcenter waar druk getelefoneerd wordt.
Rimini Protokoll maakt met deze voorstelling duidelijk hoe manipulatief een callcenter kan werken. Ik heb gedanst en ik heb gezongen. Onbewust heb ik mij laten manipuleren en heb ik dingen gedaan die ik eigenlijk niet wilde. Hetzelfde gevoel als wanneer je ‘s avonds een spannende film kijkt en gebeld wordt. Met tegenzin wendt je je af van het scherm en neem je de telefoon op. Een callcenter: “Mag ik u een aantal vragen stellen?” “Nee, liever niet” “Het zal hoogstens een paar minuten van uw tijd in beslag nemen” “Nou doet u dan maar”. Je wilt het niet, maar doet het toch. Je wilt niet dansen, maar een eenvoudig “please do it” is genoeg je over de streep te trekken. Er wordt inbreuk op je privacy gepleegd en je laat het toe.

Rimini Protokoll heeft de macht van een callcenter uitvergroot. Het lijkt te willen zeggen dat het wachten is totdat een callcenter daadwerkelijk je leven kan besturen. Vriendschappen worden gesloten nog voor je iemand in levende lijve hebt gezien. Deze Berlijnse groep heeft iets heel erg moois weten neer te zetten. Ik ben gemanipuleerd en had het achteraf pas door. Mijn uitgeschakelde telefoon gaat voorlopig niet meer aan.

Gezien: Call Cutta in a Box door Rimini Protokoll op 12 november 15.00, kamer 517 Lloyd Hotel Amsterdam
Nog te zien tot: 30 November (behalve 17, 24 November), van 13.00 tot 20.00.

Internetversie
Manipulatie

Je stapt je hotelkamer binnen en dan gaat de telefoon. Je bent verbonden met een callcenter medewerkster uit Calcutta. Veel geroezemoes op de achtergrond en een vrouw die in gebrekkig Engels persoonlijke vragen aan je stelt. Dit is de ervaring die je krijgt door het project “ Call Cutta in a Box” uitgevoerd door de Belijnse “reality” theatergroep “Rimini Protokoll”. De performance is technisch gezien van hoog niveau. Waterkokers, printers en computers reageren niet op jouw handelingen maar worden vanuit Calcutta bestuurd. Even heb je geen controle meer over je eigen leven. Na een uur in je hotelkamer weet je alles over een vrouw die je nog nooit in levende lijve gezien hebt. Heb je gedanst en gezongen en ervaren hoe manipulatief een callcenter werkt. Dit manipulatieve besef je pas na afloop, nadat je dingen gedaan hebt die je eigenlijk niet wilt. Erg knap in elkaar gezet door Rimini Protokoll en weer een mooie ervaring rijker.

Gezien: Call Cutta in a Box door Rimini Protokoll op 12 november 15.00, kamer 517 Lloyd Hotel Amsterdam
Nog te zien tot: 30 November (behalve 17, 24 November), van 13.00 tot 20.00.

2008-11-12T01:35:00.000-08:00

WAAROM BESTAAT EEN MENS?

Woyzeck door het RO Theater. Tekst: Georg Büchner. Regie: Gerardjan Rijnders. Spel: Rogier Philipoom, Fania Sorel, Jacqueline Blom e.a. Muzikale leiding: Oleg Fateev. Gezien op: 9 november 2008 in de Stadsschouwburg Rotterdam. Meer info: www.rotheater.nl
(500 woorden)
De wereld is een circustent. De mensen zijn de dieren. Of nee, sommige mensen zijn de dieren en sommige mensen zijn de temmers. En voor de dieren geldt dat ze hun trucjes zo goed mogelijk uit moeten voeren, anders worden ze de tent uitgegooid. Woyzeck is zo’n dier. En een niet een leeuw, of een olifant, nee, Woyzeck is een van de ezels. Een van de dieren waar niemand om geeft en die nooit de hoofdact van de avond zal worden.
Maar in het gelijknamige stuk van Georg Büchner (1813-1837) speelt Woyzeck wel degelijk de hoofdrol. Büchner is een Duitse avant-gardistische schrijver, die de maatschappij waar hij in leefde middels zijn stukken stevig aan de tand voelde. Zo ook in Woyzeck, waar hij schrijft over een arme soldaat die alles doet, zelfs het uitvoeren van bizarre medische experimenten, om het hoofd boven water te houden.
Deze arme man wordt gespeeld door Rogier Philipoom. Onrustig rent Philipoom over het toneel. De teksten, vaak gedachten, lijken uit z’n hoofd te spatten. Totaal zonder controle over zichzelf ondergaat Woyzeck z’n leven. En hij wordt steeds machtelozer. Getergd door een ambitieuze dokter, een vreemde kapitein en z’n ontrouwe vriendin Marie, wordt het Woyzeck uiteindelijk te veel.
Maar, zover zijn we nog niet. Het ensemble van het RO Theater, aangevuld door vier musici die live spelen, wil eerst de spanning opvoeren. Gastregisseur Gerardjan Rijnders geeft z’n spelers de ruimte en tijd om de grauwe wereld vol ellende en machtsmisbruik neer te zetten op het toneel en zich er thuis te gaan voelen. De muziek, die soms onheilspellend dan weer vrolijk klinkt, helpt enorm bij het oproepen van een verwarde omgeving.
Ook het decor, gevormd door een halve circustent en een kleine tribune, lijkt te willen vertellen dat het leven soms niets meer is dan een show, waar je in mee moet gaan voor je eruit wordt gegooid. Maar Woyzeck gaat niet mee. En terwijl iedereen danst, wordt hij langzaam gek.
Die verwardheid en onrust is knap gespeeld door Philipoom. Toch ontbreekt de beoogde spanningsboog en weet Rijnders wel een sfeer en een boodschap over te brengen op z’n publiek. Die boodschap wordt verwoord in een prachtige monoloog van de vriend van Woyzeck, gespeeld door Bart Slegers. Als de wereld toch zo vol zit met ellende, ongelijkheid en uitbuiting, waarom bestaat een mens dan eigenlijk?
Deze levensvraag is uiteraard van alle tijden. Niemand die het antwoord weet. En, net als in het echte leven, dansen de spelers vrolijk door. Maar Woyzeck kan er niet meer tegen, hij valt op z’n knieën. Waarom bestaat hij? Hij is niets, niemand. Hij is slechts een dier, dat een trucje uitvoert. En dat nog niet eens goed doet.
Het publiek blijft naar hem kijken. Ook wanneer hij bruut z’n vriendin vermoordt. En beseft mistroostig dat er nog veel te veel Woyzecks bestaan, ook nu, ook hier.

WAAROM BESTAAT EEN MENS?

Woyzeck door het RO Theater. Tekst: Georg Büchner. Regie: Gerardjan Rijnders. Spel: Rogier Philipoom, Fania Sorel, Jacqueline Blom e.a. Muzikale leiding: Oleg Fateev. Gezien op: 9 november 2008 in de Stadsschouwburg Rotterdam. Meer informatie: www.rotheater.nl
(100 woorden)
De wereld is een circustent. En de arme soldaat Woyzeck is een man die de trucs niet aankan. Dit gelijknamige stuk van de avant-gardistische Georg Büchner(1813-1937) wil de maatschappij aan de tand voelen.
In de grimmige wereld op het toneel, opgeroepen door een circustent en onheilspellende muziek, laat regisseur Gerardjan Rijnders de spelers van het RO theater Woyzeck (Rogier Philipoom) langzaam gek maken tot hij z’n vriendin vermoordt.
Als een mens zo ongelukkig is, waarom bestaat hij dan eigenlijk? Het publiek wordt met deze levensvraag geconfronteerd en beseft maar al te goed dat er ook nu nog veel Woyzecks bestaan.

Stokbrood en zelfmoord (korte versie)

2008-11-11T05:01:00.000-08:00

Bambie Treize. Door Bambie. 6/11, Frascati. www.bambie.org of www.theatersindenes.nl.

Een oude woning met verweerde planken op de vloer, een antieke piano, kanten gordijntjes voor het hoge raam met uitzicht op de Eiffeltoren. Oui! C’est Paris! Mime-groep Bambie brengt met zijn dertiende voorstelling een avond theater gebaseerd op Franse stomme films uit de jaren dertig. Bambie Treize, op z’n Frans voor beginners is een compilatievoorstelling van ontroerende, mooie, grappige en soms ronduit hilarische scenes rond dat thema. Om niet meer van bij te komen is vooral de scene waarin de drie acteurs zich één voor één met een dramatisch gebaar uit het raam storten. Stavenuiter en consorten bewijzen met hun onmiskenbare eigen stijl eens te meer te behoren tot de top van de hedendaagse theatermakers.

2008-11-10T09:34:00.000-08:00

De straat als een speelvlak

‘ In the Street’ een overzichtsvoorstelling van Helen Lewitt (New York, 1913). Gezien op 3 November in FOAM. t/m 18 Januari 2008.

Poetisch en maatschappelijk betrokken zijn de fotografien van de Amerikaanse fotografe Helen Lewitt. Tevens was Levitt een pionier op het gebied van kleurenfotografie. Naast haar bekende zwart-wit werk, vormen ook met name haar beroemde dye-transfers (de eerste techniek binnen de kleurenfotografie) uit de jaren 60 t/m eind jaren ‘80 een belangrijk onderdeel van deze tentoonstelling. Helen Levitt (95) is bijna 70 jaar actief geweest en mocht dit jaar de internationale SPECTRUM prijs ontvangen voor haar fotografische ouvre.

In de jaren ’40 zette zij met haar fotografisch werk de toon voor een nieuwe documentaire stijl van de Amerikaanse fotografie. Na vier jaar lang voor een commercieel fotograaf te hebben gewerkt, waar ze zichzelf de techniek had aangeleerd, ging ze, geinspireerd door haar mentoren Walker Evans en Henri Cartier Bresson, in 1936 de straten van New York op met een Leica.Veel fotografen waren in de tijd rond de sociale crisis geinspireerd voor de overheid te werken in projecten die de sociale problemen aan de orde stelden. Levitt zelf vertrok vooral uit de behoefte haar observaties van het dagelijkse leven in de straten van New York vast te leggen.

In haar fotografien als haar korte documentaire ‘In the Street’ uit 1948 weet ze het alledaagse te portretteren maar met momenten waarbij de mensen op straat bewust dan wel onbewust uit de band springen. De speelsheid, die ze vooral bij het fotograferen van kinderen vindt, spettert van haar bruisende foto’s af. Vanwege haar inspirerende documenatiemateriaal ontvangt Levitt in 1959 en 1960 twee beurzen van een fonds om weer de straten vast te leggen, maar nu in kleur.

De toevoeging van de kleur, puur, geeft de foto’s al een heel andere uitstraling, uiteraard. Opvallend is daarbij de mooie heldere kwaliteit van de kleuren. Wanneer je nieuw en oud werk naast elkaar zet, is het interessant hoe er veranderdingen in de straatbeeld die de tijd met zich meebrengt te zien zijn. Een andere mode , meer auto’s en meer welvaart. Haar leitmotief blijft echter hetzelfde, maar komt wel in een ander jasje terug. Ongetwijfeld zal dit met het rijper worden van de fotografe zelf samengaan, aangezien ze ook meer oudere mensen fotografeert. Deze weet ze nog sprekender en humoristischer neer te zetten, alsof ze je wil laten zien hoe deze eigenlijk niet veel van de kinderen verschillen. In haar latere werk zien we hoe haar composities meer rust uitstralen, ‘crowded’ foto’s maken plaats voor meer detail. Meer selectie en focus op minder aspecten leveren toch wel Levitt’s krachtige foto’s door hun eenvoud. Een meester in krachtige composities was zij vanaf het begin al, waardoor het alledaagse iets aan surrealiteit en karikaturale won. Dat ze hierin perfectie heeft bereikt, getuigt een foto uit de jaren ‘80 waarop te zien is hoe een dikke vrouw met kinderen aan haar zijde in een te smalle telefoonhokje gepropt aan het bellen is. De sitautie is buitengewoon komisch, als dat hun lichaamsdelen tot vormen lijken te transformeren en zo onderdeel lijken uit te maken van een abstract schilderij.

2008-11-10T09:30:00.000-08:00

Bambie werkt met Franse filmclichés

Afgestudeerd aan de mimeopleiding in 1997, behaalde het duo Jochem Stavenuiter en Paul van der Laan al vrij snel succes met hun genummerde Bambie voorstellingen en sindsdien is de populariteit alleen maar gegroeid. In hun sterk fysieke theater met een tragikomische noot, absurde wendingen, onderbuik associaties en voorstellingen waarin tedere verstilde scènes afgewisseld worden met driftige uitbarstingen, is er inmiddels een eigen kleur en stijl te ontdekken. Maar iedere nieuwe voorstelling introduceert Bambie verrassende totaal nieuwe elementen die het publiek nooit heeft kunnen voorzien. Zo ook de nieuwste ‘Bambie 13’, waarin Franse filmclichés op een originele manier verpakt worden.

Ten eerste wordt het patroon gebroken door Paul van der Laan even niet mee te laten spelen. Ten tweede wordt het Nederlands, voor zoverre de personages spreken, in ‘Bambie Treize’ ingeruild voor het Frans. Voor ‘Bambie 13’ hebben de makers zich namelijk laten inspireren door de film‘ Tirez sur le pianiste’ van de Franse regisseur François Truffaut uit 1960. Hierin speelt Charles Aznavour een man die ooit de kans had een beroemd en groot pianist te worden. Door omstandigheden is dat niet gelukt en speelt hij piano in louche bars. Behalve criminelen met wie hij verwikkeld is geraakt, wordt hij achtervolgd door de herinneringen aan de tragische zelfmoord van zijn vrouw. Het enige lichtpuntje is de liefde die ontspringt bij de ontmoeting met een jonge stewardess. Helaas weegt dit niet op tegen de destructieve krachten. Dit gestileerde en zelfreflexieve melodrama van Truffaut behoort tot de ‘French New Wave’ van de jaren ’60. De melancholische sfeer, de tragikomische toon in het spel en de naïeve impulsiviteit van de personages zijn vooral de elementen die Bambie aanspreekt. Dat een Franse film het uitgangspunt vormt voor ‘Bambie 13’ is terug te zien in de vormgeving. Het decor bestaat uit een typisch Frans ingericht jaren ‘60 pittoresk kamertje welke uitkijkt op, hoe anders, de Eiffeltoren.

Frans op z’n beginners
Dat deze voorstelling ook nog eens in het Frans wordt gesproken is een gedurfde keuze. Wel is het gelukkig zo gedaan dat toch iedereen het kan volgen. Op z’n Frans voor beginners dus, in plaats van de mitrailleur tempo als in een echte Franse film. Hier zien we de spelers zweten bij het maken van de meest simpele basale zinnen in het Frans, wat veel onhandig gestuntel oplevert. Op het eerste gezicht lijkt het daarom een parodie op de filmpjes ter Franse spreekvaardigheid te zijn, waar ongetwijfeld menigeen uit het publiek gedwongen naar hebben gekeken op hun middelbare school. Niet alleen waren de filmpjes nogal eens sterk verouderd materiaal, zoals deze voorstelling doet suggereren. Ook werd er, om de afleveringen spannend te houden, altijd zichtbaar gepoogd de dialogen enigszins van een dramatische lading te voorzien. Maar omdat voorop stond dat de dialogen duidelijk uitgesproken werden, mislukte het meestal deze samen te laten gaan met enige subtiliteit dan wel spontaniteit of nonchalance. Ook in ‘Bambie 13’ stellen de spelers hun personages en die van elkaar plichtmatig voor aan het publiek en benoemen de dingen om zich heen en wat ze op het moment aan het doen zijn. Jean-Paul (Stavenuiter) stelt hakkelend Michelle (Ibelisse Guardia) aan ons voor; het meisje in wiens flat hij is en laat ons zijn stoere sprong over de tafel zien, de zogenaamde ‘le mouvement acrobatique’. Michelle, een onvervalste charmante Française stelt op haar beurt Gorge (Klaus Jurgens) voor, een mysterieuze introverte jongen. Ondanks de onschuldige dialogen wordt het duidelijk dat met het binnenkomen van de derde de twee mannen concurrentie voeren om wie het mooie meisje krijgt. Deze onderdrukte gevoelens die hun naïeve discours kennelijk niet toelaat, komen fysiek toch tot uitdrukking in de wrange wals, waarbij de twee mannen vechten om Michelle.

Dat drie te veel is, is ook duidelijk af te lezen aan de ruimte. Zo is het kamertje ook echt piepklein tot benauwd en staan er maar twee stoelen. Bij een transparant spel als in ‘Bambie 13’ sluit het doorschijnende decor goed aan. Het geeft de indruk van een gammel poppenhuisje dat op instorten staat. De personages die pas later horen op te komen, hoor en zie je van verre door de doorschijnende houten muren aankomen. Een jaren ’60 filmdecor, zo op het toneel geplaatst, geeft een lachwekkend effect met name door hoe de personages er zich in bewegen. Neem bijvoorbeeld de manier waarop Stavenuiter op een sierlijk ontworpen maar keiharde kleine stoel met een te smalle zitgedeelte gaat zitten, en dan toch dapper hardop liegt dat deze ‘tres comfortable’ is. Ze geven nimmer hardop toe dat het kamertje te klein en onpraktisch is. ‘Michelle’s appartement is klein maar fijn’ is een vaak terugkomend troostend motto. Intussen springt er om de zoveel tijd iemand uit de raam vanuit een plotselinge melodramatische uitspatting om vervolgens weer terug te keren door de voordeur alsof er niks gebeurd is. De melancholie en fatalisme is een vast onderdeel van een Franse film. Dat het een om een parodie van een aflevering van de Franse taalvaardigheid gaat wordt hiermee ondermijnd, daarvoor zijn de wendingen te absurd.

Film als inspiratiebron
Eerder heeft Bambie voorstellingen gemaakt aan de hand van een film. De film ‘Gods Must Be Crazy’ (1980), over een Afrikaans stam bij wie de moderne wereld zich onverwacht manifesteert in de vorm van een Colaflesje, diende als inspiratiemateriaal voor de vorige voorstelling. Dat leverde in Bambie 12 onder andere scene’s op waarin een blikje fris ritueel werd geslacht en de acteurs een inwijdingsritueel met stropdassen om hun hoofden geknoopt dansten. Ook bij Bambie 8 putten de Bambies veel uit films van Werner Herzog en Klaus Kinski. Ieder acteur koos een personage uit een van de films, waar vervolgens volledig nieuwe scene’s uit ontstonden. Van der Laan: ‘Het fijne aan het werken vanuit een film is dat je je eigen spel tegen een afgerond geheel kunt afzetten. Je begint bij iets dat al is uitgewerkt. Je kunt vertrekken vanuit de personages, zoals in Bambie 8, en dan juist niet doen wat in de film gebeurt. Zo kun je een stap verder gaan en nieuw materiaal ontwikkelen.’

Aangezien de tragikomische film ‘Tirez sur le Pianiste’ over een pianist gaat die zijn gouden tijd heeft gehad lijkt ook ‘Bambie 13’ de toeschouwer mee te willen nemen naar een andere tijd, die tegenwoordig niet meer zou kunnen bestaan. Maar hoe leef je in deze ‘afgekeken tijd’? Een tijd waarin je zelf niet geleefd kunt hebben? In ‘Bambie 13’ wordt de Franse film uit de jaren ’60 onderzocht vanuit een fascinatie en nieuwsgierigheid ervoor. Bambie laat zien hoe zij de film ervaren, waarbij ze zich onder andere afvragen waar de melancholie van de personages in godsnaam vandaan komt. Zou het door de taal komen of te smalle appartementen? We zien een oprechte humoristische visie op het toneel van de ontmoeting van nuchtere Nederlanders levend in het nu en hier met de Franse film uit de jaren ’60.

‘ Bambie 13 (Treize)’ door Bambie. Regie en begeleiding: Paul van der Laan en Marijn van der Jagt. Gemaakt en gespeeld door: Jochem Stavenuiter en Paul van der Laan. Decor:Dianna van de Vossenberg. Kostuums: Atty Kingma Licht en techniek: Paul de Vrees. Gezien op: 27 Oktober, t/m 31 Januari op tournee.

Wat foto's in plastic kistjes

2008-11-09T11:55:00.000-08:00

Nietsvermoedend sloot ik tijdens de museumnacht in Amsterdam aan in de immens lange rij in Mediamatic. Al deze mensen stonden te wachten tot zij een bouwsel van zwarte plastic kistjes konden betreden. Ook Mediamatic had blijkbaar niet op deze opkomst gerekend want de mijnwerkerslampen die iedere bezoeker eigenlijk op moest waren er al snel doorheen en werden door de bezoekers provisorisch vervangen door fietslampjes, die menig Amsterdammer altijd op zak heeft.

Eindelijk binnen. Het zwarte bouwsel hangt vol foto’s van ruig uitziende mannen. Een kleine deceptie onder de bezoekers: Hebben we hier nu al die tijd op gewacht? Kunnen ze deze foto’s niet gewoon aan de muur in het museum hangen? Gehaast wordt er langs de foto’s gelopen, snel weg hier en op naar het volgende museum.

Maar langzaamaan verandert de sfeer. Er is iets vreemds aan de hand met deze mannen. Die man lijkt wel borsten te hebben, even met het lampje bij schijnen. Nee toch niet, het zijn maar littekens… Maar littekens? Langzaamaan groeit het besef, deze mannen waren ooit vrouwen.

De sfeer verandert totaal. Een persoon die er mannelijker uitziet dan de gemiddelde man, maar ondertussen zwanger is zoals alleen een vrouw kan. Dit is heftig zeg. Terwijl niemand meer verbaast opkijkt van een omgebouwde man, is een omgebouwde vrouw toch andere koek. Woeste baarden, gespierde lichamen, borstkassen bedekt met borsthaar, ruige tattoos, volle wenkbrauwen en niets anders dan twee littekens onder de borst die verraden dat deze mannen ooit vrouwen zijn geweest. En het schokkendste is, deze transboys zullen menig vrouw op straat achterom doen kijken. Is een transboy het creëren van de perfecte man?

Maker van dit project, Kael T. Block, is zelf zo’n transboy. Toen zij in 2003 besloot een hij te worden bleek er weinig visuele documentatie van omgebouwde vrouwen te bestaan, terwijl dit juist zo belangrijk is bij de besluitvorming om wel of niet de stap te zetten. Kael besloot zelf op onderzoek te gaan, ging reizen door Canada, Amerika en Europa en portretteerde verschillende transboys. Hiermee ontstond het project “XX Boys” wat nu in Mediamatic te zien is. XX Boys is onderdeel van de tentoonstelling “Kiki on Steroids”, waarbij ook werk van Bogomir Doringer (het proces van man naar vrouw en weer naar man), en Ine Poppy en Jetty Verhoeff (portretten van vrouwen met baarden) te zien zijn.

Nog dagenlang heb ik met deze transboys in mijn hoofd rond gelopen. Wat maakt het zien van een omgebouwde vrouw zoveel schokkender dan het zien van een omgebouwde man? Wat doe je wanneer de jongen waar je verliefd op bent ooit een vrouw blijkt te zijn geweest? Vragen waar ik nu geen sluitend antwoord op weet, en waarvan ik het antwoord waarschijnlijk ook altijd schuldig zal moeten blijven. De tentoonstelling is nog tot 4 januari 2009 te zien en alsof er nog niet genoeg reden is een bezoekje te brengen is het nog gratis ook.

Gezien op: 1 november 2008 in Mediamatic Amsterdam
Nog te zien tot: 4 januari 2009

Stokbrood en een zelfmoord

2008-11-06T15:01:00.000-08:00

Bambie Treize. Door Bambie. 6/11, Frascati. www.bambie.org of www.theatersindenes.nl.

Een oude woning met verweerde planken op de vloer, een antieke piano, kanten gordijntjes voor het hoge raam met uitzicht op de Eiffeltoren. Oui! C’est Paris! Tel daarbij op een onmogelijke liefde, een sigaret in een mondhoek en een suïcidale sprong uit het raam en voila, men waant zich sans détours in een zwart-wit film uit de jaren 30.

Paul van der Laan en Jochem Stavenuiter toonden zich met hun mimegroep Bambie al in 2003 meesters van de kleine ruimte. De achtste voorstelling van hun mimegroep Bambie speelde zich af in een op het podium gesitueerde keuken annex schip, dat maar net drie personages kon herbergen. Het decor van Bambie Treize, dat vorige week in première is gegaan in Frascati, is zo mogelijk nóg kleiner. Het weerhoudt de spelers nergens van. Ze springen, rollen en vliegen door de kamer. Het lukt ze om de ouderwetse dramatiek die men herkent van de Franse stomme films uit het begin van de vorige eeuw, te doen herleven en op de hak te nemen.Het is ouderwets Bambie plezier.

Van het begin tot het einde spreken de drie acteurs Frans. Het is alsof ze een taal les van een cassette bandje uit hun hoofd hebben geleerd. Het beperkte vocabulaire dat de spelers hanteren, leidt tot absurde scènes. Zoals die waarin ze elkaar toeroepen Jean Paul te zijn. “Non, je n’est pas Jean Paul!”. Het benoemen van een stoel of van de kleur van de muur wordt tot dramatisch hoogtepunt getild. De anekdote is met geen mogelijkheid te volgen, laat staan te voorspellen. Jean Paul houdt van Michelle, Michelle houdt van George, Jean Paul springt uit het raam om vervolgens doodleuk weer door de deur naar binnen te lopen. Een tien minuten durende scène volgt waarin alle drie de personages zich aan één stuk door uit het raam werpen om vervolgens weer hun entree te maken. Het is hysterisch en hilarisch! En zo plotseling als de act begon, zo plotseling is hij ook weer afgelopen om plaats te maken voor het volgende pathetische mini melodrama. Het kleinste akkefietje geeft aanleiding tot een uitwisseling van doordringende blikken of tot een groots gevecht. Dit alles moet u zich voorstellen op een bedje van aanzwellende vioolmuziek.

De romantiek van die jaren mag natuurlijk niet vergeten worden. Daarom ontroeren Jochem Stavenuiter en Ibellise Guardia tegen het einde met een minutenlange, hartstochtelijke soort van film kus, die uitloopt op een prachtig staaltje mime-dans. De choreografie voor drie op zo’n matje waarop men vroeger danspasjes aangeleerd kreeg, heeft Bambie overduidelijk te danken aan de medewerking van danser Klaus Jürgens. Zijn bijdrage is bepaald niet onverdienstelijk; net als in zijn tijd bij het Hans Hof Ensmeble weet hij de dans tot leven te wekken, zonder van de uitvoerders ballerina’s te maken. Ook het prachtige pianospel van Ibellise Guardia mag niet onopgemerkt blijven. Mimegroep Bambie heeft ‘t ‘m weer geflikt; nummer 13 van de reeks is zonder meer een van de meest orginele en fantasievolle producties van dit seizoen! Men vraagt zich wel enigszins ongerust af; waar is Paul eigenlijk?

Ode aan de levenslust

2008-11-06T12:02:00.000-08:00

door: Yvonne Kruiper

Tentoonstelling: Kleur op de planken
Onderwerp: Werk van vormgever Nicolaas Wijnberg

Locatie: Theatermuseum
Datum: 5 november 2008

Een stanleymesje, karton, een doosje waterverf en een flinke dosis geduld en toewijding. Dit zijn de ingrediënten waarmee Nicolaas Wijnberg zijn toneelmaquettes bouwde. Met verwondering kan men deze kleine kunstwerkjes aanschouwen in de tentoonstelling ‘Kleur op de planken’.
Het Theatermuseum in Amsterdam wijdt van 26 Mei tot en met 31 December een tentoonstelling aan de in 2006 overleden beeldend kunstenaar. Behalve maquettes zijn er op de tentoonstelling veel schetsen, decorontwerpen, kostuums en affiches te zien. Daarnaast zijn er ook oude zwartwitfoto’s te zien en draait er een documentaire waarop Wijnberg wordt gevolgd tijdens het vormgevingsproces van een theaterproductie.
De tentoonstelling is intiem opgezet, waarbij de bezoeker een kijkje krijgt in de keuken van een innovatieve vormgever die van grote invloed is geweest op de scenografie in Nederland. Van persoonlijke anekdotes tot uit schriftjes gescheurde viltstiftschetsjes worden tentoongespreid . De expositie beslaat slechts een bescheiden drie zaaltjes, maar geeft een mooi beeld weer van de veelzijdigheid van een man die we tegenwoordig een ‘allround scenograaf’ zouden noemen.
Naar eigen zeggen was Wijnberg altijd op zoek naar het imaginaire dat het publiek ver weg voert van deze treurige wereld. Dit komt tot uiting in zijn kleurrijke en extraverte verbeeldingen in decor en kostuumontwerpen. Zijn creaties waren in de naoorlogse periode nog ongekend en zeer baandoorbrekend. En hoewel de ontwerptechnieken dezer dagen veel ontwikkelingen hebben doorgemaakt, blijven de werken van Wijnberg getuigen van een creatieve geest zoals die maar zelden geboren wordt. Met name de maquette van de komische opera ‘l’heure espagnol’ laat Wijnbergs kwaliteiten zien als het gaat om het gebruik van perspectief en trompe l’oei. In dit werk zijn duidelijk de invloeden te zien van Picasso, Bérard en Chirico. Het gebruik van scheve muren, dieptebedrog en extraversie in kleur en vorm creëren een unieke stijl die Wijnberg veel waardering opleverde. Zo werkte hij onder andere samen met met theatermakers als Pjotr Sjarov, Johan de Meester en Ton Lutz en bij gezelschappen als de Nederlandse Comedie, het Scapino Ballet en het Nederlands Dans Theater. Behalve in de theaterpraktijk werkte Wijnberg vanaf 1972 jarenlang als eerste hoogleraar scenografie aan de Jan van Eyckacademie in Maastricht.
Reden voor de vele samenwerkingen was niet alleen het creatieve talent van Wijnberg, maar ook zijn levenslustige houding en gevoel voor humor. Jos Groenier, geestverwant van Wijnberg, opende de tentoonstelling en schetste Wijnberg als ‘een man die hield van mopperen, maar bovenal van zinnelijke genoegens zoals daar zijn het passioneel bedrijven van de liefde en het koken én nuttigen van overheerlijke gerechten’. Deze bourgondische levenshouding is in de weelderigheid van zijn ontwerpen zeker terug te zien.
Voor wie meer wil zien van het werk van Wijnberg is er ook in Arnhem een tentoonstelling gewijd aan zijn werken. Het Museum voor Moderne Kunst geeft een overzicht van zijn vrije werk in de tentoonstelling FIGURA.
De tentoonstelling in het theatermuseum - overigens de laatste tentoonstelling die op de locatie van de Herengracht te zien zal zijn – brengt een eervolle ode aan een scenograaf die zijn sporen in theaterland heeft nagelaten, met stanleymesje en penseel.

Valkhof Nijmegen: Romeinse ‘blingbling’

2008-11-06T01:20:00.000-08:00

Pracht en praal, luxe en weelderigheid, decadentie ten top: de Romeinen hielden wel van het goede leven.

2000 jaar geleden woonde de Romeinse ‘Quote 100’, een kleine groep superrijken, in immense villa’s aan de Golf van Napels. Keizers, vermogende families en rijke handelaars vormden deze bovenlaag. De streek rond Napels bood de elite het ideale decor voor een onbezorgd leven in overvloed: een kust met geweldige uitzichten, een mild klimaat en een vruchtbare bodem, dankzij de vulkaan Vesuvius. Ongelofelijke rijkdommen sierden huis en haard.

Bezittingen van deze elite, pronkstukken uit het Nationaal Archeologisch Museum in Napels, worden voor het eerst buiten Italië getoond: muurschilderingen, beelden van brons en marmer, fonteinen en sieraden. Museum het Valkhof Nijmegen laat bezoekers met de tentoonstelling ‘Luxe en decadentie: leven aan de Romeinse goudkust’ even ervaren hoe het moet zijn geweest om deel uit te maken van deze vermogende bovenlaag van weleer.

Door middel van een korte documentaire aan het begin van de tentoonstelling worden bezoekers geïntroduceerd in de wereld van luxe en decadentie aan de Italiaanse goudkust, zo rond de eerste eeuw na Christus. Initiator en vormgever van de tentoonstelling, prof. Eric E. Moormann, zien we door Napels lopen waar stille getuigen van die voortvarende tijd nog steeds zichtbaar zijn. Wanneer we vervolgens de tocht door de verschillende zalen zelf beginnen zien we deze getuigen opgesteld en lijkt het alsof we een sprong terug in de tijd maken. Transparante dubbele doeken zijn gespannen tussen de verschillende zalen en dienen als een soort wanden. Door de belichting, de gedrukte afbeeldingen en de citaten van beroemde Romeinse schrijvers, zoals Plinius de Oude, op de transparante doeken wordt een dromerige sfeer opgeroepen die bijdraagt tot het verbeeldingsvermogen van de bezoeker. Door middel van muziek, licht en zelfs geuren probeert Museum het Valkhof de bezoekers echt te laten wanen in vroegere tijden. Wanneer we ons bijvoorbeeld naar de siertuinenzaal begeven, vol fonteinen en beelden, worden we getrakteerd op vogelgezang en een heerlijk bloemige geur. Ook zijn er in verschillende zalen 3D-animaties te zien van Romeinse villa’s en tuinen die tot de verbeelding spreken en de bezoeker helpen de tentoongestelde objecten in een context plaatsen.

Zelfs in dit materialistische en kapitalistische tijdperk lijken bepaalde facetten uit het luxe leven van de Romeinen te gek voor woorden: Romeinse vrouwen die blond haar laten overkomen vanuit Germanië, parfum uit Arabië, en goud en parels uit een andere uithoek van het enorme Romeinse Rijk. Maaltijden bestaande uit gebakken zanglijsters, oesters en pauwentongen met daaromheen tientallen slaven in dienst van de elite om ze in alles te voorzien. Otium was een manier van leven waarnaar deze allerrijksten streefden en waarin zij zichtbaar slaagden: een luxe leven vrij van alledaagse beslommeringen en verplichtingen.

De laatste zaal van deze tentoonstelling laat objecten zien waaruit blijkt dat Romeinse luxe en decadentie niet alleen binnen de Italiaanse grenzen bleef. Bij de verovering van Germanië en de stichting van Nijmegen, zo’n tweeduizend jaar geleden, namen de Romeinen kostbare bezittingen mee zoals bronzen beeldjes, sieraden en zilveren schalen. Deze vondsten, die bijna letterlijk onder het Valkhof Museum lagen en onderdeel zijn van de vaste archeologische collectie van het museum, vormen een mooie afsluiter van een schitterende, bijna betoverende tentoonstelling.

‘Luxe & Decadentie, leven aan de Romeinse goudkust.’ Het internationaal samenwerkingsverband tussen onder meer het Museo Archeologico Nazionale in Napels en Museum het Valkhof Nijmegen bleek in 2007 met de tentoonstelling ‘De laatste uren van Herculaneum’ al meer dan geslaagd. Met deze toptentoonstelling ontving Museum het Valkhof het hoogst aantal bezoekers ooit, namelijk 121.290. Ook met de ‘luxuria’ tentoonstelling van dit jaar zal het resultaat ongetwijfeld succesvol zijn. Tot 5 januari zal het decadente leven van de oude Romeinen nog te bewonderen zijn in Museum het Valkhof in het Romeinse Noviomagum oftewel Nijmegen; de oudste stad van Nederland.

Kijk voor meer informatie op www.museumhetvalkhof.nl .

2008-11-05T03:49:00.001-08:00

HORMONEN MAKEN DE MAN

Kiki on steroids! Werk van o.a.: Kael T Block en Lupe van Bogomir Doringer. De tentoonstelling is t/m 4 januari 2009 te zien bij Mediamatic Bank. Voor meer informatie: www.mediamatic.net

Het licht van je hoofdlamp schijnt in het door zwarte kratten gevormde doolhof. Even moeten je ogen wennen aan de nieuwe ruimte en je oren aan de dreunende muziek. De gangetjes zijn smal. Dan zie je rechts van je een foto hangen op posterformaat. Een jongen met een ontbloot bovenlijf kijkt stoer in de camera. In z’n linkerwenkbrauw prijkt een piercing, z’n armen zitten vol met tatoeages en hij heeft een klein baardje. Was hij ooit een meisje?
Dat was hij, want de tentoonstelling Kiki on Steroids! gaat over transseksuelen. Deze tentoonstelling, die sinds 17 oktober te zien is in de Mediamatic Bank, maakt deel uit van de ikikik! serie over zelfrepresentatie op internet. Het internet is immers de plek waar je jezelf kunt presenteren zoals je het liefste zou willen zijn. Voor dit onderdeel van de serie zijn foto’s van Kael T Block en Lupe van Bogomir Doringer gebruikt.
Laatstgenoemde is een dj, die het proces van genderverandering tweemaal aan den lijve heeft ondervonden. Geboren als man liet Bogomir Doringer zich ombouwen naar een vrouw. Een aantal jaren bleek dit toch niet de juiste keuze te zijn en heeft hij zich nogmaals laten opereren om weer man te worden. Van dit heftige proces heeft hij foto’s gemaakt, die in een hoekje onderin het doolhof op een scherm te zien zijn.
De rest van het bijzondere labyrint hangt vol met het werk van Kael T Block. Hij fotografeert de omgebouwde vrouwen alleen na hun operatie. Ze zijn dus allemaal mannen. De foto’s tonen voornamelijk het gezicht en (vaak) ontblootte bovenlijf. Het overgrote deel van de mannen is zwaar behaard en de meeste van hen dragen piercings en hebben tatoeages.
Opvallend is dan ook dat het hier om stoere mannen gaat. ‘Mannen-mannen’, leunend tegen een muur vol graffiti of tegen een grote auto. De meeste kijken stoer en serieus de camera in, bij een enkeling is een vage glimlach te ontdekken. Willen zij de wereld overtuigen van hun mannelijkheid? Hebben ze daarom allemaal een baard?
Als dat zo is, dan lukt hen dat zeker. Bij bijna alle afgebeelde mannen verraden alleen littekens op hun borst dat ze ooit borsten hadden. Vol verbazing zoek je naar iets vrouwelijks of probeer je je voor te stellen hoe deze mannen eruitzagen toen ze nog vrouwen waren.
Maar binnen de wetenschap lijkt alles mogelijk te zijn, zelfs een complete transformatie. Hoe kan dat nu toch allemaal? Een deel van die vraag wordt beantwoord door een documentaire die te zien is. De expliciete beelden –er wordt een complete operatie van het geslachtsdeel uitgezonden-, zijn af en toe schokkend, maar geven wel een kijkje in de complexe wereld van de transseksuelen.
Want dat het leven van een transseksueel moeilijk is, is duidelijk. Een geslachtverandering is zowel psychisch als fysiek erg zwaar en ingrijpend. Deze indrukwekkende tentoonstelling roept dan ook gevoelens van medelijden en bewondering op. Er is lef voor nodig om te zeggen dat je eigenlijk een vrouw of man zou willen zijn.

Schitteren in de spotlights

2008-11-04T09:18:00.000-08:00

Het gonzde al enige tijd in de stad: hij komt eraan! Al maanden lang hingen de posters verspreid door de stad. In elke krant heeft wel een artikel of uitbegreid interview gestaan. Damien Hirst wist zijn creatie al legendarisch te maken nog voordat het af was. Afgelopen zaterdag was het dan zover. Tijdens de jaarlijkse museumnacht startte de eerste Nederlandse tentoonstelling van het duurste kunstwerk dat ooit gemaakt werd: For the love of God.

Een aantal meter voor de buitendeur van het museum staat een bord opgesteld met de tekst “vanaf hier nog een half uur wachttijd tot bij de kassa”. De rij is echter nergens te bekennen. Dat is eigenlijk wel jammer. Het idee dat je iets heel exclusiefs gaat zien waar iedereen een hele tijd voor in de rij moet gaan staan, geeft absoluut een meerwaarde aan het werk. Het media circus dat aan de opening vooraf ging maakt zo gezien ook integraal deel uit van het kunstwerk. De wetenschap dat het object voor vijftien miljoen euro gemaakt werd en inmiddels bijna het vijf voudige waard is, helpt ook mee aan dat instant gevoel van onbetaalbaarheid.

In zaal 10 van het Rijksmuseum staat nu de met diamanten ingelegde schedel opgesteld, alsof het een van de meesterwerken uit de gouden eeuw betreft. De afwezigheid van de rij voor de kassa wordt goedgemaakt door de enorme rij voor zaal 10. Gelukkig maar. De sfeer in de rij is gespannen, een beetje alsof we op het punt staan het net ontdekte graf van Toetankamon te betreden. Eenmaal aan de beurt, worden de bezoekers door de stem van een suppoost het zwarte gat in geleid. Stikdonker is het er. Met de handen langs de muur voor houvast en de ogen opengespert is iedereen op alles voorbereid. En dan weet hij toch nog heel onverwacht je blikveld in te schuiven.

Daar ligt ‘ie dan. Het is het enige dat te zien is in het pikkedonker. Opgebaard in een glazen kistje alsof het doornroosje zelf is. Alle ruim 8000 loepzuiveren diamantjes en die ene hele grote Skull Star Diamond midden op het voorhoofd glinsteren zo fel dat het bijna pijn aan de ogen doet. Tegelijkertijd is wegkijken er niet bij. De ekster in de mens neemt het over, er is niets aan te doen. Dan volgt het besef dat hier een afgietsel ligt van een échte mensenschedel, dat het échte mensentanden zijn. Het maakt het bezoek haast tot een religieuze ervaring. Alsof hij elk moment tot leven kan komen om je de zin van het leven te verklappen.

Af en toe verzucht een medebezoeker hoe perfect For the love of God wel niet is. Dat kan dan alleen maar beaamt worden.

For the love of God van Damien Hirst. Gezien op 3 november 2008 in het Rijksmuseum. Het werk is aldaar te zien tot en met 15 december. Voor informatie over de tentoonstelling kijk op www.rijksmuseum.nl . Voor opinies kijk op www.fortheloveofgod.nl

Met zijn allen alleen

2008-10-31T08:17:00.000-07:00

Gepubliceerd: 25 oktober 2008, TM

Een groot kaal toneel met daar in het midden, helemaal alleen, een in het zwart gehulde vrouw. Haar armen bedekt met tattoos en haar haren zwart geverfd. Een erg gezellige indruk maakt ze niet. Toch staat deze vrouw er niet alleen voor. Het publiek is lotgenoot in deze situatie: Naast elkaar zitten is niet toegestaan en dus zijn we met zijn allen alleen. Dit is het concept van de voorstelling “All the Lonely People and Me”, waarvoor maakster Claire Fleury op onderzoek ging in de volgens haar eenzaamste stad ter wereld: New York. Het resultaat? Een zestig minuten durend relaas over de eenzaamheid.

Want iedereen is eenzaam volgens deze Claire. Dus als ze het over “ik” heeft dan bedoelt ze iedereen. “Jij” is allemaal, en “ik ben jij”. Het verhaal begint. Een meisje alleen in het café. Er zijn twee mogelijkheden, of ze wacht op iemand, of ze is alleen. Als ze alleen is, dan stopt het verhaal. Als ze op iemand wacht dan zijn er weer twee mogelijkheden. Of de ober komt naar haar toe om haar te vragen af te willen rekenen omdat ze niet goed is voor de klandizie. Of er zal iemand naar haar toe komen om te vragen of de stoel naast haar vrij is, en of hij die misschien mee zou mogen nemen naar een tafeltje verderop. Kortom, liefde is onbetrouwbaar, op eenzaamheid kun je bouwen. Waarom een betrouwbare vriend als de eenzaamheid inruilen voor een paar volslagen onbetrouwbare vlinders? Want als die vlinders verdwijnen, dan heb je de poppen aan het dansen. De trouwe eenzaamheid heeft al die tijd op je gewacht en zal nu genadeloos toeslaan, aldus Claire. Waar gaat deze voorstelling heen? De kant van Elckerlyc? Waarbij het niet de eenzaamheid, maar de deugd is waarop men enkel vertrouwen kan?

Nee, gelukkig wordt het zo moralistisch niet. Gelukkig wordt het ook geen verbitterd betoog van een eenzame vrouw. Claire Fleury weet van de eenzaamheid iets humoristisch te maken. Een enkele keer probeert ze een pleidooi voor de liefde te geven. Voor degene die in de liefde geloven. Maar verder dan dat een partner handig is om de schuld op af te schuiven komt ze niet. En net wanneer ze het publiek heeft weten te overtuigen dat een partner alleen maar tot last is, enkel je spullen kwijt maakt, en het laatste stukje chocola waar je net zo zin in had opeet, gooit ze het over een andere boeg.

Ze danst voor een derde keer. Waar de link tussen haar twee voorafgaande dansintermezzo’s en de tekst nog volkomen onduidelijk was, is deze onduidelijkheid nu verdwenen. Anders dan de voorgaande keren ziet deze afsluitende dans er niet meer stoer en onafhankelijk uit, maar maakt het een verslagen kwetsbare indruk. Is de eenzaamheid niet stiekem toch voor watjes? Is je aan iemand durven binden niet veel stoerder? Is zo’n partner om de schuld op af te schuiven misschien toch wel fijn?

Waar komt deze drastische wending van eenzaamheid naar het toch samen willen zijn vandaan? Wat schuilt er nog meer achter deze voorstelling? Het antwoord is te vinden op de internetsite YouTube. Hierop heeft Fleury filmpjes van haar zoektocht naar de eenzaamheid geplaatst. Een dronken man bij een prullenbak midden in New York. Honderden passanten. Af en toe blijft er iemand staan om het tafereel te aanschouwen. Niemand die hem helpt. Hij haalt letterlijk steun bij een prullenbak die doet voorkomen dat hij omvalt. Nog een filmpje: Een vrouw met een plastic “I love New York” tasje die een taxi probeert aan te houden. Niet één taxi stopt. Uiteindelijk keert de vrouw naar huis alsof zij nooit een taxi aan heeft willen houden. De eenzaamheid die we hier zien maakt een trieste indruk, en strookt niet met het stoere onafhankelijke beeld van de eenzaamheid waarmee Fleury haar pleidooi en haar zoektocht begon.

Wat een opluchting, we hoeven het niet allemaal alleen te doen, Fleury heeft het onderzocht. Haar zoektocht was echt, de voorstelling autobiografisch, rustig en puur. Dit soort theater werkt dus ook nog in de tijd waarin het ervaringstheater hoogtij viert. Fleury laat zien dat het publiek niet daadwerkelijk aan een voorstelling mee hoeft te doen om er deel van uit te maken. De voorstelling is moeilijk onder een kopje te plaatsen. Het neigt naar cabaret, maar bevat niet de liedjes, het bevat te weinig dans en teveel tekst voor een dansvoorstelling, en tot slot bevat het ook nog videofragmenten. Kortom onder welk kopje we de voorstelling ook zouden scharen, de lading volledig dekken zou het niet. We kunnen het een interdisciplinaire voorstelling noemen, maar dat is dan ook het kenmerk van theater. Wat in elk geval geconcludeerd kan worden is dat Fleury alle facetten van haar kunnen benut heeft.

Claire Fleury is namelijk niet alleen theatermaakster en actrice. Ze heeft ook een dansachtergrond en is daarnaast videokunstenaar. Ze maakte eigen voorstellingen als “Wonderful Life“, “Murphy’s Law” en “Hemel op Aarde”. Voor het Festival aan de Werf regisseerde zij de voorstelling “Drive” en ze speelde een rol in de voorstelling “Over Morgen” van theatermaakster Laura van Dolron, die hiermee de BNG Nieuwe Theatermakers Prijs won. Ook voor All the Lonely People and Me werkte ze samen met Dolron die hierbij een adviserende rol speelde. Zelf heeft Fleury het idee, de tekst, de video en het spel tot haar rekening genomen. Laten we hopen dat Claire Fleury de eenzaamheid voorgoed afgezworen heeft, want het zou toch zonde zijn als ze haar mooie humoristische teksten met niemand zou willen blijven delen.

Gezien: All the Lonely People and Me door Claire Fleury
Op: Dinsdag 21 oktober 2008, theater Bellevue Amsterdam
Niet meer in de theaters

La strada, la strada!

2008-10-31T08:15:00.000-07:00

De straat is ons leven en ons leven is de straat.

Een brombakfiets en een filmprojector, vier jongens en twee meiden. Op een betrekkelijk leeg podium danst het stel jongeren op de harde beats van hiphopmuziek, terwijl het publiek binnenstroomt. De één danst op rolschaatsen, de ander met een basketbal en weer een ander toont zijn breakdancemoves onder luid gejuich van de groep. Zodra de zaal gevuld is, stopt de muziek. Zjieraffe (Adison dos Reis), spreekstalmeester van deze avond, komt tevoorschijn en begint een gepassioneerd monoloog waarin hij het straatleven verheerlijkt. Hij belooft ons een mooi verhaal vol dans, zang en straatkunst; een voorstelling over de straat, macht en liefde. ‘Het is hier binnen niet veel anders dan daar buiten. Het is liefde en moord, passie en dood. Die straat: dat zijn wij allemaal. La strada, la strada!’

Strada is losjes gebaseerd op de film La Strada van Federico Fellini uit 1953. La Strada vertelt het verhaal van Gelsomina en Zampanò. De enigszins simpele en naïeve Gelsomina is door haar moeder verkocht aan de ruwe kermisklant Zampanò. Terwijl hij op jaarmarkten en kermissen zijn krachttoeren verricht, moet Gelsomina op een trommel roffelen, meespelen in komisch bedoelde sketches en met de pet rondgaan. Zampanò behandelt het meisje, met wie hij samenwoont onder de huif van zijn motorbakfiets, slecht. Gelsomina dreigt weg te zakken in apathie, tot ze de vrolijke koorddanser ‘de Gek’ ontmoet. Hij opent haar blik op de wereld en leert haar Zampanò te zien als de gesloten, onzekere figuur die hij is. Hij leert haar zelfs een beetje van Zampanò te gaan houden. Helaas, Zampanò en de Gek zijn als water en vuur. Een fikse ruzie loopt uit op de moord van de Gek. Gelsomina stort in. Ze vertrekt om nooit weer terug te keren naar Zampanò. Wanneer Zampanò jaren later verneemt dat Gelsomina is overleden, beseft hij pas wat hij heeft weggegooid.

Hoewel de verhaallijn enigszins is aangepast, blijft het centrale thema in Strada onveranderd: net als in de filmklassieker van Fellini, is dit het leven van straatartiesten. In de voorstelling Strada zijn de namen van de film aangepast: Zamp (Sandro Lima) is de ruwe straatartiest, Cool (Fifamè Awuno) is het naïeve meisje dat met hem meereist, en Matto (Jairzinho Winter) heeft de rol van ‘de Gek’. De straatartiest Zamp neemt Cool mee in zijn brombakfiets. Anders dan in de film vertonen Zamp en Cool geen circusacts: daarentegen trekken ze samen rond om met hun filmprojector hun zelfgemaakte films te laten zien in straten, kroegen en pleinen. Deze filmfragmenten vertonen dansende, zingende en muziekmakende jongeren van de straat. Net als in de film behandelt Zamp zijn medereizigster als grof vuil. Maar Cool is, in tegenstelling tot Gelsomina, niet op haar mondje gevallen en verlaat Zamp na een zoveelste ruzie met opgeheven hoofd.

Het verhaal van la Strada is op zo’n manier aangepast en naar deze tijd gehaald dat het publiek zonder de film te hebben gezien de voorstelling kan begrijpen. Dominante mannen zoals Zampanò bestaan ook in deze tijd nog, dus veel verandering in die zin is niet nodig geweest. Wat wel opvalt is de emancipatie die bij de aanpassing van het verhaal blijkbaar heeft plaatsgevonden wanneer we kijken naar Gelsomina. Was Gelsomina bij Zampanò namelijk nog een mak lammetje; in de voorstelling spreekt Cool Zamp zonder blikken of blozen tegen en is ze niet bang om voor zichzelf op te komen. Wellicht een onderliggende morele boodschap in deze tijd waarin meisjes, wanneer we alleen al kijken naar het fenomeen loverboys, zich steeds minder lijken te realiseren hoe ze voor zichzelf op moeten komen.

Door de afwisseling van gespeelde en gefilmde scènes en de verhalende monologen van Zjieraffe vormt Strada een dynamisch geheel. De onderbrekingen van dans en zang op zowel video, als live op het podium, zorgen bovendien voor een interdisciplinaire, verrassende voorstelling met een hoog tempo. Ondanks dit hoge tempo is het verhaal goed te volgen. De monologen van Zjieraffe helpen hierbij: hij knoopt de verschillende scènes aan elkaar met zijn verhalen. Zijn visies geven het publiek stof tot nadenken waardoor de aandacht hoog gehouden wordt.

De hoofdrolspeelster Fafimè Awumo (Cool), afgestudeerd aan de toneelacademie in Maastricht, blijkt een multitalent: zingen, dansen, acteren. Het komt allemaal even natuurlijk en geloofwaardig over. Het meest populair blijkt de bijrol van One gespeeld door Michael van Beek. Zijn ongelofelijke freestyle basketbalkunsten zorgen regelmatig voor applaus dat hij dubbel en dwars verdient.

Net als in 2007 is Strada 2008 een coproductie van Bekijk ´t, ISH en rZpkt, in samenwerking met FOAM. Regisseur Dick van den Heuvel herschreef het script voor de reprise en gaf de winnaars van de Kunstbende-wedstrijd 2008 een rol in de voorstelling: het zijn hun acts waaronder dans, muziek en zang, die worden getoond op de filmprojector van de hoofdpersoon Zamp. Wat vooral populair bleek te zijn in Strada 2007 was het feit dat het publiek mee mocht acteren, zingen en dansen. Dit hoge niveau van interactie bleek de jongeren aan te spreken. Aan het einde van de voorstelling werd zelfs een heuse workshop georganiseerd waarin het jonge publiek zelf een Strada-film kon maken met hun visie op straatkunst. Raadselachtig is het dan ook, waarom regisseur Dick van den Heuvel er in zijn tweede versie voor kiest juist dát succesvolle element weg te laten. Het project Strada van Bekijk ’t heeft als doel het jonge publiek aan te spreken op hun eigen creativiteit door ze kennis te laten maken met kunst op hun eigen niveau: straatkunst. Zo hoopt dit project de jeugd te prikkelen om verder op onderzoek uit te gaan en vanuit daar ‘hogere’ kunst op te zoeken. Jammer genoeg komt juist deze boodschap in Strada 2008 niet meer over.

De voorstelling zit goed in elkaar, is gebaseerd op een mooi verhaal en op het spel van de acteurs valt weinig aan te merken. Maar stond het jonge publiek in 2007 nog op het podium mee te dansen, in 2008 blijven ze netjes op hun klapstoelen zitten.

Strada (reprise), door Bekijk ‘t met medewerking van ISH, rZpkt en FOAM. Gezien: 28 oktober 2008. Tekst en regie: Dick van den Heuvel. De voorstelling is op tournee, kijk voor meer informatie op www.bekijkt.nl.

Bodemloos drama boven op een dak

2008-10-31T06:48:00.000-07:00

Geïnspireerd door ‘Black Bird’ van Nina Simone schreef Sanne Vogel de nieuwe toneeltekst Raaf, over drie jonge mensen die, volgens de flyer, op het randje van de samenleving balanceren. Twee broers hebben zich teruggetrokken op het dak van een oude parkeergarage naast een nest jonge raven. Een van de broers, die lijdt aan het syndroom van Asperger, denkt soms dat hij een van die vogels is. Men voelt het plot al aankomen. Het lijkt verdomme wel een Ibsen.

De jongens zijn gevlucht omdat de gehandicapte broer een meisje ernstig heeft mishandeld. Op een zekere dag voegt een heel gewoon meisje uit een keurig gezin, gespeeld door Sanne Vogel zelf, zich bij de jongens op het dak. Het meisje is hartstochtelijk op zoek naar ellende, naar pijn en naar verdriet. Ze denkt dat te kunnen vinden door te leven als de broers. Ze weigert bij ze weg te gaan, ook nadat ze daartoe herhaaldelijk wordt verzocht. Of het nou lichamelijke of geestelijke pijn is, het maakt haar niets uit zolang ze maar iets kan voelen.

Het drama van het stuk ligt in de vervreemding en de gekte die veroorzaakt wordt door verwenning en gewoonte, wanneer men een te gemakkelijk en zorgeloos bestaan blijft lijden en men zich verveelt. Het is verschrikkelijk om het goed te hebben, dat is de moraal. Eerlijk is eerlijk; deze thematiek is een beetje uitgekauwd en in deze opzet erg puberaal. Het is al weleens beter gedaan. Men neme een Ibsens Hedda Gabler, de Wilde eend of een willekeurige Tjechov.

Het decor is van de hand van Robin Vogel, die ook de gefilmde delen van de voorstelling voor zijn rekening nam. Het achterdoek is een groot projectiescherm waarop gefilmde beelden uit de echte wereld te zien zijn, zoals een ondergaande of opkomende zon, een drukke straat bij nacht of de wassende maan. Het ouderwetse wolkjesachterdoek is dus weer terug in de mode, zij het in een nieuwe vorm. Af en toe zien we een gemonteerd filmpje met de acteurs waarin een stukje van het plot snel uitgebeeld wordt, zoals dat zo makkelijk gaat met film. Op het echte podium wordt alleen aandacht besteed aan de belangrijkste ontwikkelingen die de personages doormaken. Zijn gevoel voor sfeer weet Robin Vogel in zijn filmwerk mooi in te zetten. Het is vaker gepoogd (en niet alleen door de Vogelfabriek), doch zelden gelukt, de prachtige beelden op het scherm en af en toe ook kleine gespeelde scènes maken de voorstelling tot een vakoverschrijdende theatervoorstelling. Zijn bijzonder realistisch vormgegeven dak blijft daarentegen gewoon een hoopje materialen. Dat komt misschien wel juist doordát het er zo levensecht bij ligt, dat elk dramatisch effect is uitgebannen. Het blijft een beetje hangen in het symbolisch realisme van twee eeuwen geleden.

De acteurs zijn alle drie autodidacte spelers die al op jonge leeftijd furore hebben weten te maken in het vak. Ze hebben vooral carriére gemaakt in de film- en televisiewereld, een medium waar beschikking over een realistische speelstijl, daar is 'ie weer, een must is. Door de gelijkenis in carrière hebben ze elkaar gevonden en werden ze ook nog eens goede vrienden. Al tijden lang voelde het trio de drang om deze voorstelling te maken. Hun gevoel van saamhorigheid spat van het podium af. Ze spelen meestal goed, muzikaal en slim. De teksten van Sanne Vogel zijn ongeacht het slappe plot goed geschreven. Ze zijn gevat en liggen ondanks de poëtische elementen heel soepel in het gehoor. Vogel blijkt behalve een groot talent tot schrijven (haar eerste kinderboek komt volgende week uit) ook een groot komisch talent te bezitten. Haar timing is subliem. Hoe reëel die wens om iets te voelen misschien ook is, herkenbaar zelfs voor de moderne mensen, Vogels Ronja verdenk je ervan een gestoorde doch ongevaarlijke gek te zijn. Haar monotone stemgeluid en emotieloze gezichtsuitdrukkingen leveren een ontzettend geestig figuur op, perfect in evenwicht met de bloedserieus neergezette oudste broer (Gernandt). Hilarisch is de opsomming van mislukte pogingen die ze heeft ondernomen om pijn te voelen.

Soms verliest met name Gernandt de dunne grens tussen goed en pathetisch spel uit het oog. Weeber is een overtuigende geestelijk gehandicapte, nergens overdreven hoewel hier en daar een tikkeltje clichématig. Zouden dan echt álle autisten het liefst de hele tijd ritmisch heen en weer schommelen?

Hoezeer alle ingrediënten er ook zijn om een gevoelig komisch drama op de planken te zetten, wat we te zien krijgen lijkt meer op een ouderwetse kinderserie dan op intelligent hedendaags theater. Dat ligt aan de droge en humorloze regie van Ivar van Urk. Verveling tegenover rampspoed kan in theorie hele interessante conflicten opleveren. Maar zo leeg als de verlaten parking waarop Raaf zich afspeelt, zo kaal is ook de moraal van het verhaal geworden. De jongens en het meisje gaan niet meer voor of achter uit, ze zitten alleen nog maar daar op dat dak, sprookjesachtige teksten te spuien. Het publiek wacht mee totdat de onvermijdelijke dodelijke val dan eindelijk een einde maakt aan al het zogenaamde leed. De oudste en gezonde broer is zich er blijkbaar niet van bewust is dat geestelijk gehandicapten in onze maatschappij niet toerekeningsvatbaar worden geacht. Mensen die lijden aan het syndroom van Asperger worden helemaal niet vervolgt voor misdaden. In de zogenaamd realistische regie van Van Urk gaat het een beetje irriteren dat de oudste broer dat maar niet wil inzien. Een dergelijk besef zou natuurlijk de dood betekenen voor Raaf, waarmee maar weer is aangetoond hoe dun het drama is nu het zo realistisch is neergezet. De personages stellen zich eigenlijk gewoon een beetje aan. Zal Van Urk trouwens ook een vinger in de vormgevingspap hebben gehad? Vogels fabricaten verdienen beter.

Al met al is Raaf een interessante productie geworden. De voorstelling geeft een goeie aanzet tot vakoverschrijdend theater in de vorm. Inhoudelijk blijft er helaas een onbelangrijk stukje kindertheater over. Het is jammer van die zouteloze regie, echt heel jammer. Misschien hadden we anders wel even met z’n allen kunnen vliegen, als raven.

Raaf door de Vogelfabriek. Gezien op 27 oktober in de Leidsche Schouwburg (premiere). Met Sanne Vogel, Egbert-Jan Weeber en Tycho Gernandt. Regie: Ivar van Urk. Decor: Robin Vogel. Muziek: Egbetrt-Jan Weeber. Camera: Robin Vogel. De voorstelling gaat op tournee door het hele land en is nog te zien tot en met 20 december. Voor informatie kijk op www.vogelfabriek.nl.

2008-10-29T05:19:00.000-07:00

EENZAAMHEID IS VOOR WATJES

All the lonely people and me. Idee, tekst, video, spel: Claire Fleury. Tekst en spel begeleiding: Laura van Dolron. Bewegingsdramaturgie: Sarah Ringoet. Gezien op: 22 oktober in Theater Bellevue Amsterdam

‘Babyratten, die bij hun moeder weg worden gehaald, gaan stress vertonen.’ Afwachtend kijkt Claire Fleury haar publiek aan. ‘Je moet de babyratten dan met een nat kwastje over hun rug aaien, daar worden ze rustig van.’ Voegt ze er aan toe. Ze steekt haar handen in de zakken van haar zwarte broek. Op haar blote armen zijn verschillende tatoeages te zien. Dan begint ze te vertellen.
Haar voorstelling All the lonely people and me begint met een uitleg. ‘Als ik ik zeg, bedoel ik iedereen en als ik iemand zeg bedoel ik jou.’ En zo snijdt Fleury haar eerste filosofische thema aan: wie ben ik? En, wie ben ik, in verhouding tot andere mensen? Die verhouding, tussen mensen, daar gaat het Fleury om. Of eigenlijk, wat er gebeurt als die verhouding er niet is. Eenzaamheid, daar wil Fleury een lans voor breken.
Om dit thema te onderzoeken is ze afgereisd naar New York, de eenzaamste stad van de wereld. Hier heeft ze allerlei mensen geobserveerd. Ze heeft niet met ze gesproken, want ze wilde hun eenzaamheid niet verstoren. Uiteindelijk heeft ze een man, die de hele dag op straat stond met een bord met daarop geschreven ‘subway’ en een grote pijl naar de dichtstbijzijnde subwaywinkel, tot de eenzaamste persoon van de wereld verkozen.
Met veel humor vertelt ze over haar bevindingen in New York en schetst ze het bestaan van mensen die in een grote stad wonen en alleen koffie drinken in een café. Volgens Fleury ben je slechts met iemand anders, om die ander de schuld van allerlei dingen te geven, wat dus eigenlijk heel laf is. Ze vuurt allerlei herkenbare situaties op het publiek af waarin men elkaar beschuldigt van alle mislukkingen van zijn of haar bestaan.
Na haar uitval klinkt er ineens muziek. Een heldere stem zingt op een flinke beat: ‘I’m lonely in my life.’ Fleury begint te dansen. Ze voert simpele pasjes uit en verplaatst zich met grote stappen over haar lege toneel. Zo plotseling als de muziek begon, stopt hij eveneens.
Maar moet er wel een lans voor de eenzaamheid gebroken worden, vervolgt Fleury haar betoog. Zijn we niet allemaal gewoon bang voor echt contact met andere mensen? Is het niet veel makkelijker weg te kruipen achter je laptop dan iemand aan te spreken? Is het niet juist ontzettend laf om alles alleen te doen, in plaats van stoer? ‘Eenzame mensen zijn watjes.’ Verzucht ze uiteindelijk.
En zo brengt Fleury haar verhaal tot een positief einde: gelukkig, we hebben elkaar dus wel nodig! En we hebben theatermakers als Fleury nodig om ons daaraan te helpen herinneren. Feilloos en gevat weet ze onze maatschappij in haar voorstelling te vangen. Op theatrale en filosofische wijze gaat haar voorstelling over meer dan eenzaamheid alleen.
Ze vertelt ook over een wereld waarin smsen makkelijker is geworden dan praten. En over wat dat zegt over onze communicatiemiddelen. Iedereen staat op youtube, maar niemand kent elkaar echt nog. Tegen het einde van de voorstelling wordt er op de achterwand van het toneel een filmpje van youtube vertoont. Er is een compilatie te zien van allerlei mensen die het nummer ‘Lonely’ spelen en zingen, ze hebben zichzelf in hun slaapkamer gefilmd met de webcam.
Deze mensen zijn gewone mensen, net als de mensen in het publiek. En zo maakt Fleury gebruik van een van de aloude functies van het theater: het publiek een spiegel voorhouden. Haar voorstelling gaat over haar publiek en dat maakt de voorstelling interessant. Wat op het toneel gebeurt, blijft niet op het toneel, het zweeft door het hele theater en verder.
Dit alles bereikt Fleury zonder een belerende toon of een moralistisch vingertje. Haar verhaal is oprecht, zij weet het zelf ook niet. Ze wil niemand iets bijbrengen of opvoeden, ze wil dat mensen na gaan denken over hun leven. Op Brechtiaanse wijze doorbreekt ze keer op keer de vierde wand en maakt ze contact met haar publiek.
En dat publiek weet ze in haar zestig minuten durende solovoorstelling te blijven boeien. Haar achtergrond als danseres en videokunstenares zijn duidelijk zichtbaar. Door de afwisseling van tekst, beweging en beeld ontstaat er een prettig ritme en maakt ze een interdisiplinaire voorstelling die spannend blijft. Bovendien is Fleury, hoewel ze geen actrice is, op theatrale wijze overtuigend. Ze gebruikt met name haar lichaam en haar tekst om te overtuigen. Af en toe kunnen emoties beter uitgespeeld worden, om het geheel nog krachtiger te maken. Maar Fleury speelt met een hoge noodzaak en weet zo haar betoog ook over te dragen.
Om haar thema kracht bij te zetten zijn de stoelen in de zaal om en om afgeplakt. Iedereen in het publiek zit dus alleen. Fleury kijkt haar zaal in en kijkt naar mensen die bij elkaar zijn en toch ook weer niet echt bij elkaar zijn. Bovendien roept ze, door de zaal op deze manier in te delen, direct gevoelens van nieuwsgierigheid op bij het publiek.
Ik ben in ieder geval zeer nieuwsgierig naar het volgende werk van Claire Fleury. Met deze vierde eigen voorstelling heeft ze bewezen theater te maken dat in de maatschappij staat en over mensen gaat. Haar eigentijdse ideeën, haar gevatte teksten en fysieke expressie maken haar een bijzondere maakster.
Bovendien is ze een maakster met een boodschap. Laten we niet vergeten dat we elkaar nodig hebben. En laten we ook niet vergeten dat we theater nodig hebben om ons dat niet te laten vergeten.

Brabant: blijf bij je leest

2008-10-17T06:45:00.000-07:00

Ik had het kunnen weten. Ik had het móeten weten. ‘Brabantse humor op z’n best!’, ‘Brabant Plat gaat Nederland veroveren!’ Vlijmscherpe humor en ijzersterke acts worden me beloofd. Hoopvol fiets ik richting schouwburg. Een nog geen half gevulde theaterzaal bij binnenkomst doet me de moed al in de schoenen zakken. Brabantse humor? In het theater? Nee, nee en nog eens nee.
Goedbedoeld, dat is het wel. Andy Marcelissen, Jan Strik en Rien Bekkers hebben, zoals te lezen in het carnavaleske programmaboekje, toch verschillende Brabantse titels op hun naam staan. Ze wagen een sprong in het diepe door hun kunsten ook buiten de Brabantse grens te etaleren. Deze Brabanders in hart en nieren geven dan ook zichtbaar alles tijdens de voorstelling. Het enthousiasme straalt er vanaf, maar wanneer blijkt dat het publiek naarmate de voorstelling vordert dit enthousiasme niet deelt, zwakt bij de cabaretiers de energie meer en meer af.
Hoe kan het dat deze groep, die in Brabant zo succesvol is, in haar buurprovincie Gelderland zo volledig de plank misslaat? Misschien komt het omdat meerdere ‘moppen’ die worden getapt duidelijk al bekend zijn bij een groot deel van het publiek, zo blijkt uit de reacties. Bovendien lachen zowel cabaretier Andy als Rien meerdere malen harder om hun eigen grappen dan het publiek: een ware dooddoener als het om cabaret gaat. Maar wat nog het meest onduidelijk is en blijft, zijn de mimeachtige acts die als afwisseling worden ingezet en werkelijk waar kant noch wal raken. De zogenaamde ‘Turfstekers’ verzorgen deze raadselachtige acts. Ze blazen grote bellen, spelen muziek op doormidden gezaagde gitaren en beelden dansend de vier seizoenen uit. Wat doen deze lui hier? Het zou me nog minder verbazen wanneer een groep dansmariekes ineens het podium op zou komen marcheren.
Hoezeer de Brabanders ook proberen het publiek te porren, de Gelderlanders staan er niet voor open. Het is dan ook bijna meelijwekkend om te zien dat tijdens verschillende sketches ook nog eens enkele decorstukken of microfoons het simpelweg begeven. Van ‘the show must go on’-instelling hebben de heren echter niet veel kaas gegeten. Ze lijken onzeker te worden en met geïmproviseerde zelfspot hopen zij zich nog enigszins uit deze benarde situaties te redden.
De show blijkt mede door deze tekortkomingen van een te laag niveau om van een theaterwaardig stuk te spreken. Meerdere mensen verlaten zelfs zonder blikken of blozen de schouwburg tijdens de pauze. Al met al een teleurstellende avond voor het publiek en misschien des te meer voor de Brabanders zelf. Brabantse humor in theater blijkt niet de vlucht te nemen waarop ze waarschijnlijk hebben gehoopt met hun tour. Het is een te hoog gegrepen ideaal. Wellicht is het dan ook beter voor Brabant plat om weer een stapje terug te gaan en gewoon door te spelen op de jaarlijkse bonte avonden van hun lokale carnavalsverenigingen om zo verdere vernederingen te besparen. Het theater is simpelweg niet aan hen besteed. Ik had het kunnen weten.
Brabant Plat, gezien: 14 oktober, schouwburg Nijmegen. Regie: Fred Rootveld. Spel: Jan Strik, Andy Marcelissen, Rien Bekkers en de Turfstekers Fred, Angie, Bobby en Sarah Rootveld. Voor meer informatie, kijk op www.brabantplat.com.

Stamboom komt niet tot bloesem

2008-10-16T08:36:00.000-07:00

Voorstelling: Ifigineia in Aulis
Gezelschap: Toneelgroep Amsterdam
Regie: Robert Woodruff

Locatie: Stadsschouwburg Amsterdam
Datum: 14 oktober 2008

Stamboom komt niet tot bloesem
door: Yvonne Kruiper

Over de doden niets dan goeds. De oude Griekse toneelschrijvers hebben heus hun dienst bewezen, toch blijft het vaak droge kost, die Griekse tragedies. Zo ook Ifigineia in Aulis, een tragedie van onze grote vriend Euripides. Voor deze maal heeft Ivo van Hove, regisseur van Toneelgroep Amsterdam, zijn toverstafje uitgeleend aan de Amerikaanse gastregisseur Robert Woodruff. Blijkbaar heeft hij behalve de toverstaf ook de verkleedkist en het adressenboekje van Ivo mogen lenen. De voorstelling bevat namelijk nog altijd elk Ivo-element. Omroepbakken zoals in ‘Romeinse Tragedies’, een geactualiseerd decor, een technicus achter op het podium in beeld, lichtbakken van rechts, knipperende tl-lampen van boven en de acteurs in hun welbekende stilistische acteerstijl. Ooit allemaal heel vernieuwend, maar zoals ze bij de H&M maar al te goed weten, een nieuw seizoen vraagt om nieuwe trends. Was TA voorheen de hippe trendloper in z’n strakke skinnyjeans, dit seizoen beginnen ze een beetje voor lul te staan in hun knellende wortelbroek. Uít, dat versleten ding. Als TA zijn vernieuwende imago wil behouden, moet ze niet langer blijven teren op oud succes. ‘Vernieuwend’ is een etiket met een korte houdbaarheidsdatum.
De voorstelling wordt er niet soepeler op met het arsenaal aan personages en bijfiguren. Hele stambomen van Griekse voorvaderen passeren de revue. Halfgoden, stiefkinderen, onechtelijke schoonmoeders, vloeken en orakels, offergodinnen, bebaarde helden en gladde onderwereldfiguren komen voorbij en allen met een roepnaam van minstens vier lettergrepen. Wellicht kunnen de makers eens overwegen om in het vervolg niet alleen het decor maar ook de roepnamen te moderniseren tot iets behapbaardere proporties. Om maar te zwijgen over de voorgeschiedenis van intriges, waar GTST nog een puntje aan kan zuigen en die tussen neus en lippen door in twintig bijzinnen uit de doeken wordt gedaan.
De teksten van Euripides zijn weliswaar qua psychologische diepgang best aardig, ze zijn vooral lang en droog. Taak dus om ze vochtig te houden, anders krijgen de acteurs een droge mond van al die stoffige zinnen en het publiek droge ogen omdat er geen reden is om te knipperen. Dat vochtig houden lukt maar met mate. De lange teksten smeken erom gecompenseerd te worden door vol spel. Emotie. Maar Fernhout en Docter volharden in hun archaïsche speelstijl. We missen de smeuïgheid. Juist omdat we wéten dat deze twee heren, die de rollen van Agamemnon en Menelaos vertolken, die kwaliteit in zich hebben. Maar wacht, er komt toch nog wat onverwacht vocht, wanneer de traankleppen open mogen bij de scènes van Karina Smulders. Wanneer Ifigineia een angstige strijd voert jegens haar offering, vergeten we dat we de verhaallijn eigenlijk niet meer helemaal snapten en laten ons beroeren door het krachtige spel van Smulders. Geen woord of beweging te veel. Haar mimiek zegt genoeg. Verstijfd staat ze op het podium terwijl haar ouders redetwisten over haar lot. Haar blik is schijnbaar afwezig, maar onbedwingbaar lijkt ze plots bijna om te vallen, haar evenwicht te verliezen nu de dood onomkeerbaar schijnt en haar eigen vader haar zal gaan offeren. Om Woodruff niet geheel zonder pluimpje terug de oceaan over te sturen toch nog een compliment. En wel voor het koor. Vijf operazangeressen die de perikelen die Agamemnon zich op de hals heeft gehaald authentiek bezingen. Alleen een beetje jammer dat deze dames korte spijkerbroekjes dragen. Vast en zeker in de uitverkoop bij de H&M.

Goed saai.

2008-10-16T04:29:00.001-07:00

Het zijn de absolute hoogtij dagen van Toneelgroep Amsterdam, dat kan niemand ontkennen. Het gezelschap neemt de ene na de andere belangrijke of symbolische prijs in ontvangst, is het niet voor een beste regie of een beste acteur of actrice, dan is het wel voor belangrijkste bijdrage aan de landelijke theaterprogrammering. Niemand kan om het succes van Ivo van Hoven en de zijnen heen. De zalen zitten bijna altijd en door het hele land tot de nok toe gevuld en net nu we dachten dat het toch echt niet beter kon, laat topacteur Gijs Scholten van Asschat weten zich binnenkort ook al aan te sluiten bij de club. Houdt het dan nooit op?

Wéér een uitverkochte zaal in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Ja hoor, Toneelgroep Amsterdam houdt premiere. Op deze prachtige zondagmiddag (het weer zal ze eens tegen zitten) speelt de topcast van Ivo van Hoven voor de eerste maal Ifigeneia in Aulis in regie van Robbert Woodruff. Inderdaad, TGA denkt óver de grenzen van het eigen land, TGA gaat international en trekt een buitenlandse regisseur aan, precies zoals minister Plasterk dat het liefste ziet. Op het podium een echt security-huisje, zo eentje als je wel ziet staan voor het huis van een bedreigde politicus. Het ding moet een godsvermogen hebben gekost, net als de echt vurende machinegeweren. Achter dat huisje met verduisterde ramen staat een heus leger van crash-test dummies opgesteld, allemaal naakt op een naamplaatje om de nek na. Dries Verhoeven die verantwoordelijk is voor het toneelbeeld, heeft weer een hoogstandje geleverd. Het programmaboekje doorbladerend, valt op dat Toneelgroep Amsterdam voor deze productie een samewerking is aangegaan met Warchild. Hun beroemde leuze: “Het kind haal je wel uit de oorlog, maar hoe haal je de oorlog uit het kind?” Samen organiseren ze voorlichtingsdagen op scholen en nog zo wat bijeenkomsten. De goodwill druipt er van af, ook nog. Als we ons eenmaal in het donker van de grote zaal bevinden en de voorstelling begint, blijkt er een waar koor van jonge, “meest-talentvolle” operazangeressen aangetrokken om versgeschreven composities ten gehore te brengen. Evenzeer hartstikke goed natuurlijk, zij het voornamelijk in de oren van de geoefende luisteraars. De acteurs leggen een magistrale tekstbehandeling aan de dag, formidabel samenspel en de ontzagwekkende kunde om bij het wegblijven van een regisseur het stuk dankzij de sterke emotionele speelstijl waarmee ze geïndoctrineerd zijn (zodat we eerder een stuk van van Hoven zien dan van Woodruff), alsnog tot ver over het voetlicht te krijgen. Met name Nietveld en Smulders lijken in de rollen van Ifigeneia en Klytaimnestra helemáál geen regisseur meer nodig te hebben.

Hulde!

Het is weer allemaal zo verschrikkelijk perfect, zo intelligent en scherpzinnig gemaakt, hoe hebben we ons ooit zenuwachtig kunnen maken? Maar helaas, helaas, helaas. Al dat moois, al dat goeds levert geen tranen op, geen vage glimlach rond de mond, geen rode konen van verrassing noch van woede, geen eenwording met de materie, geen schrik van vernieuwing, geen besef, geen inzichten, niets, nee hoor. Verveling, dát krijg je d’r van. Eindeloze, ellenlange, perfecte verveling.

Ifigeneia in Aulis. Toneelgroep Amsterdam. Regie: Robbert Woodruff. Met Chris Nietveld, Karina Smulders e.a. Gezien op 14 oktober 2008 in de Stadsschouwbrug Amsterdam. De voorstelling gaat op tournee door het hele land, voor informatie kijk op www.toneelgroepamsterdam.nl

Legerkistjes vertrappen het rode pluche

2008-10-16T03:43:00.001-07:00

Een Punkrockband die het in het theater gaat proberen. Mijn aandacht is getrokken. Schijnbaar was ik de enige buiten de vaste fans van de Heideroosjes en dus zat ik afgelopen Maandag in de Kleine Komedie naast talloze legerkistjes, lang onverzorgd haar, tatoeages en hanenkammen. “Verwacht het onverwachte” melden de Heideroosjes vooraf in ‘de Wereld draait door’. “Alle theaterwetten die je tot nu toe kent worden overschreden”en tot slot “De theaterbezoeker moet zich gewaarschuwd voelen”.

En aan deze bedreigingen hebben de punkrockjongens zich gehouden. Geen verhaal, geen samenhang, slechte acteerprestaties, muziek die niks doet voor het geheel en een decor wat lijkt op een vuilnisbelt met een koelkast en doodskisten, wederom onduidelijk waar dat op slaat. Wat is mij net overkomen? De hele voorstelling komt als een wervelwind voorbij en doet zijn naam “Manie! Manie!” eer aan, want manisch is het zeker. We gaan van een battle tussen Sinterklaas, de Kerstman en de Paashaas betreffende de grootte van hun versterker, naar MTV Cribs, een programma op MTV waarin sterren hun huis laten zien, om daarna een poppenkast op het podium te zien met daarin twee figuurtjes, Zoë en Louis, gespeeld door de billen van twee van de Heideroosjes. Natuurlijk wordt er iemand uit het publiek gehaald die gedwongen wordt deze twee obscene billetjes aan te raken. Waar gaat dit over? De toeschouwer blijft verwart achter.

Tja dan maar focussen op de muziek. Daar zijn ze toch beroemd mee geworden. Helaas, ijdele hoop. Ten eerste is de muziek in de minderheid, vanwege het karakter van een theater(?)show en ten tweede is de muziek die wordt gespeeld…nou ja…apart. Weinig inspirerende teksten als “Het is een nieuwe dag, ik krab wat aan mijn zak” en uiteraard ook het bekende nummer Hooligan passeren de revue. Hoewel ze toch echt beweren dat ze zachter spelen omdat ze in het theater staan, is hier weinig van te merken en als er een boodschap in zit, überhaupt in het gehele stuk, dan is deze niet echt aangekomen.

Bij deze cabaretshow worden de Heideroosjes geholpen door Remko Vrijdag van de Vliegende Panters, Martin van Waardenberg van het duo Waardenberg en de Jong en tot slot Minou Bosua van de Bloeiende Maagden. Toch niet de minsten op hun vakgebied. Zij moeten zorgen voor een nieuwe frisse kijk op de ideeën die ons punkrockbandje heeft. Mijn god, wat moeten deze ideeën vóór deze frisse wind dan wel niet zijn geweest? Het geheel lijkt een bonte avond van de vier jongens in hun tourbus.

Dan rest mij de vraag: waarom? Waarom moet deze punkrockband uit Limburg zonodig het theater in als ze toch niets doen wat met theater te maken heeft? In ‘de Wereld draait door ‘ wordt duidelijk dat de leadzanger Marco op de kleinkunstacademie zit. Misschien heeft hij de rest omgepraat? Het zal voor mij een vraag blijven.

Legerkistjes in het theater lijkt een mooie, verfrissende gedachte. Maar verder dan een mooie, verfrissende gedachte komt het na het zien van deze “manische” voorstelling, niet. Dit heeft niets met theater te maken.

De Heideroosjes, Manie Manie
Kleine Komedie, Maandag 13 Oktober
Heideroosjes: Frank Kleuskens, Fred Houben, Igor Hobus en Marco Roelofs

recensie 6

2008-10-15T05:55:00.000-07:00

MOEIZAME IFIGENEIA WEET SLECHTS AF EN TOE TE VERRASSEN

Ifigeneia in Aulis door Toneelgroep Amsterdam. Tekst: Euripides. Regie: Robert Woodruff. Spel: Roeland Fernhout, Karina Smulders, Chris Nietvelt e.a. Compositie: Gene Carl. Gezien op: 14 oktober 2008 in de Stadsschouwburg Amsterdam.

Het leven van je kind redden of de toekomst van je vaderland veilig stellen? Het is nogal een pittig dilemma waar de Griekse koning Agamemnon mee moet worstelen. Al dagen zit hij in Aulis, wachtend op wind, terwijl zijn leger staat te trappelen om de oorlog in te gaan. Nou ja, trappelen is een groot woord, aangezien het leger in deze enscenering wordt gevormd door plastic poppen, die in groten getale het podium bevolken.
Ifigeneia in Aulis speelt zich af aan de vooravond van de grote Trojaanse oorlog. Agamemnon en zijn broer Menelaos zijn op weg de geschaakte Helena, vrouw van laatst genoemde broer, terug te halen. Maar de godin Artemis gooit roet in het eten door de wind stil te leggen tot Ifigeneia, de oudste dochter van Agamemnon, geofferd wordt.
En zijn dochter offeren voor de vrouw van zijn broer vindt Agamemnon (Roeland Fernhout) wel wat ver gaan. In zijn joggingbroek rent Fernhout z’n ‘legertent’, gevormd door een modern beveiligingshuisje, in en uit, terwijl hij druk schreeuwt tegen zijn broer. Menelaos (Tijn Docter) reageert hierop met nog drukker geschreeuw waardoor de teksten verloren gaan. Fernhout en Docter gaan zo op in hun broederlijk gevecht, dat zij het publiek vergeten lijken te zijn.
Maar daar komt de redding, in de vorm van Chris Nietvelt, die de rol van Agamemnons vrouw Klytaimestra speelt. Haar kracht, haar sublieme tekstbehandeling en haar geloofwaardige spel geven de voorstelling, die tot dan toe slap is, een stevige impuls. Het publiek mag eindelijk instappen nu de trein op gang komt.
De tragedie is compleet wanneer ook de mooie Ifigeneia (Karina Smulders) ten tonele verschijnt. Smulders laat het jonge meisje van twee kanten zien: als zij nog van niets weet en vrolijk om haar vaders nek hangt. En, als zij erachter komt dat haar geliefde vader haar wil doden, door haar voor Griekenlands trots te offeren. Het besef van de naderende dood wordt helder uitgespeeld door Smulders. Het publiek aanvaardt, net als zij, dat het niet anders kan.
Hoewel Ifigeneia in Aulis genoeg stof biedt voor een heftig, meeslepend verhaal, duurt het lang voor gastregisseur Robert Woodruff erin slaagt deze tragedie daadwerkelijk over te brengen. Een mooie vondst is het koor, dat gevormd wordt door jonge operazangeressen van Opera Studio Nederland. De vrouwen bezingen prachtig in het Grieks de ellende van de hoofdpersonen, de goden en de gewone mensen zoals zijzelf.
Toneelgroep Amsterdam heeft met deze voorstelling niet het onderste uit de kan gehaald en dat is jammer. Hoewel er een aantal zeer mooie scènes inzitten, wordt het publiek niet volledig meegenomen in die bijzondere en spannende wereld van legerleiders, orakels en geschaakte vrouwen.

Dying is easy, comedy is hard

2008-10-09T04:24:00.000-07:00

OOOOH! AAAAAAH! KREUN! AA..! PLOF! Zo, weer iemand dood. Over het aantal doden had de toeschouwer bij ‘Zij die sterven groeten u’ van de Vrienden van de Dansmuziek in ieder geval niks te klagen. Deze groep van acteurs heeft duidelijk een fascinatie voor sterven op het toneel en onderzoekt deze dan ook grondig. De dood zit in een klein hoekje en kan behalve tragisch ook ontzettend geestig zijn.

In ‘Zij die sterven groet u’ wordt de toeschouwer meegenomen op een memorabele wandeling door het Rozentheater. In een snel tempo worden een aantal speciale en historische sterfgevallen getoond. Zo worden we bloot gesteld aan alle doden van Shakespeare, en dit zijn er heel wat, Rubens die tijdens de daad bovenop zijn vrouw sterft, we gaan naar de hemel om vervolgens weer af te dalen naar de hel en horen een verhaal aan van een vader van een Hiroshima slachtoffer. Al deze scènes voeren de spanning op met als ultieme climax een echte begrafenis, compleet met koffie en cake en alle clichépraatjes. “ Jos, je was een man uit duizenden”.

Het Rozentheater is hierbij optimaal benut. Echt alle hoeken en gaten worden gebruikt. Tijdens de wandeling door het theater hangen er overal de laatste woorden van beroemdheden. Aparte laatste woorden. Zo zei Sam Cooke;”Lady, you shot me” en maakte Oscar Wilde zich druk om het behang, want hij zei;” Either that wallpaper goes or I do”. Deze teksten om nog maar eens uit te lichten dat de dood ook aanknopingspunten heeft met komedie. Met muren volgeplakt met rouwadvertenties maken de Vrienden van de Dansmuziek ons bewust dat de dood overal om ons heen is en in een klein hoekje zit, wat nog extra wordt benadrukt door na het zien van de rouwadvertenties een scène te tonen met een “klein” meisje die met driewieler en al van de trap valt en uiteindelijk sterft terwijl het bloed letterlijk uit haar spuit.

Het bloed dat eruit spuit, veel ooooohhs en aaaaahs, alles wat de Vrienden van de Dansmuziek laten zien is over the top. Nou ja…bijna alles. Zo is bijvoorbeeld de scène met het verhaal van de vader van het Hiroshima slachtoffer erg serieus. Omdat vrijwel de hele avond komisch is en ‘over the top’, is het onduidelijk of deze scène bedoeld is om te lachen of niet. Het contrast is groot met de andere scènes. Hoewel de acteur het heel knap neerzet, men waant zich even in Hroshima met alle verschrikkelijke gevoelens die daarbij komen, past het niet in het geheel. Te midden van alle hilariteit worden we weer even met beiden benen op de grond gezet, de dood is ook verschrikkelijk.

Maar we gaan meteen weer door BAM, POEF, AAAAAHHH, BLOED BLOED, OOOH…en daar gaat er weer een. Alles overdreven, veel theatraliteit en veel, vooral heel veel dood. Het is oppervlakkig en in hapklare brokken, maar het entertaint dan ook op en top. Een avondje ongegeneerd lachen om de dood en dat is nog niet zo makkelijk. George Bernhard Shaw zei dan ook tijdens zijn laatste seconden op aarde: “Dying is easy, comedy is hard”.

‘Zij die sterven groeten u’ van Vrienden van de Dansmuziek
Rozentheater, 8 oktober
Met: Mariken Bijnen, Arent Jan Linde, Ilke Turpijn en Joost Claes
regie: Domenico Mertens
Dramaturgie: Kiki RosinghProductie: Esther Sondermeijer

Ik rest mijn kaas

2008-10-08T08:43:00.000-07:00

De familie Alleman uit Meerhuizen wordt aangeklaagd door de overheid. De aanklacht luidt: ‘verwaarlozing van de democratische burgerplichten’. Vader, moeder, dochter en zoon zijn stomverbaasd. Wat hebben uitgerekend zij fout gedaan? Dit showproces, met de familie Alleman als proefkonijn, moet als voorbeeld voor het hele volk dienen.

'De Grote Verkiezingsshow’ van Het Zuidelijk Toneel is een gedurfde creatie van regisseur en artistiek leider Matthijs Rümke. Hij maakt van politiek een entertainend schouwspel waarin hij de actualiteit dicht op de huid zit. Verwijzingen naar de kredietcrisis, de PVV en Rita Verdonk maken dat het lijkt alsof de voorstelling slechts enkele weken geleden in elkaar gezet is.

Net als in het echte leven worden we tijdens deze voorstelling overspoeld door berichten van de media. Polls van geenstijl.nl, internetenquêtes en regelmatige peilingen verschijnen tussen de zittingen door op tv-schermen. Het feit dat het publiek op het begin van de avond wordt benoemd tot officiële jury in dit proces versterkt het realistische gevoel verder. Dat wordt opletten geblazen…

Een waar Internationaal Historisch Tribunaal is geïnstalleerd voor het proces ‘overheid versus burger’. Een erg bijzonder tribunaal, aangezien getuigen als Hitler, Mussolini en Freud kunnen worden opgeroepen om hun visie op de tegenwoordige democratie los te laten. Dit zorgt voor nodige vervreemdende momenten. In een superrealistisch decor dat met één beweging verandert van de rechtszaal naar het herentoilet, zien we in de familie Alleman vier types waarmee we ons allemaal op de één of andere manier kunnen identificeren en vergelijken: de vader als burgerlijke dwerg, de moeder als vredelievende zweefteef, de dochter als keiharde bitch en de zoon als agressieve anti-globalist. Met hulp van een advocaat probeert het gezin aan te tonen dat ze de democratie wel degelijk serieus neemt. Aan het publiek om daarover te oordelen.

Gelukkig is het niet alleen maar serieus wat er op het toneel gebeurt. Vooral de acteurs Mark Kraan en José Kuijpers overtuigen in bevlogen acteerwerk en zetten hun personages op een geestige manier neer. De ‘Allemannetjes’ beginnen elkaar naarmate de voorstelling vordert steeds meer op de zenuwen te werken waardoor komische ruzies ontstaan. Het is dan ook niet niks wat hun te wachten staat, mochten ze schuldig bevonden worden door de jury: afname van de Nederlandse identiteit en daarmee al hun rechten voor een periode van vijftien jaar hangt hen boven het hoofd. De rechter die dit absurde proces in goede banen moet leiden, wordt beurtelings gespeeld door de bekende nieuwslezers Philip Freriks en Harmen Siezen.

Ondanks het feit dat ‘De Grote Verkiezingsshow’ bedoeld is als entertainment, zet de show het publiek ook tot nadenken. Verwaarlozen ook wij onze democratische burgerplichten? Hoe serieus nemen we de politiek nog als we alleen nog geïnteresseerd zijn in sensatie, overtredingen, schandalen, winnaars of verliezers? Niet alleen voor geïnteresseerden in politiek maar voor iedere inwoner van Nederland is deze show een regelrechte aanrader! Zoals advocaat Tom de Ket ook zei: ik rest mijn kaas.

Gezien: dinsdag 7 oktober 2008 in Parkheater Eindhoven. ‘De Grote Verkiezingsshow’ van Het Zuidelijk Toneel (HZT). Regie: Matthijs Rümke. Spel: o.a. Philip Freriks, Harmen Siezen, George van Houts en Nannette Edens. Tournee 3 okt. t/m 20 dec.

recensie 5

2008-10-08T03:49:00.000-07:00

THEATER ARTEMIS: VOER VOOR JE VERBEELDING

Later is te laat door Theater Artemis. Teksten: Jacques Prévert. Regie: Floor Huygen. Spel: Cora Burggraaf & Hylke van Sprundel. Muziek: Oleg Fateev & Marieke Grotenhuis. Choreografie: Annabelle Lopez Ochoa. Gezien op: 7 oktober 2008 in Theater Bellevue, Amsterdam.

Het leven hoeft niet altijd zwaar en ellendig te zijn. Het leven hoeft niet altijd serieus genomen te worden. En het leven hoeft zeker niet saai te zijn. Integendeel, het leven kan prachtig en poëtisch zijn. Het leven is iets waarover gezongen en gelachen moet worden. Dat bewijst Theater Artemis met hun voorstelling Later is te laat.
Deze voorstelling, van het in 1990 in Den Bosch opgerichte gezelschap, is gebaseerd op teksten van de Franse dichter en kunstenaar Jacques Prévert. Regisseuse Floor Huygen neemt het publiek mee naar de wereld van deze eigenzinnige dichter waar geen duidelijke grenzen tussen goed en slecht, jong en oud of rijk en arm bestaan. Het leven wordt gepresenteerd als een aaneenschakeling van gebeurtenissen, liedjes en verhalen.
Die verhalen worden voornamelijk verteld door een kunstenaar (Hylke van Sprundel), die in zijn atelier, bestaand uit stoelen en matrassen, op inspiratie wacht. Dan wandelt een meisje (Cora Burggraaf) zijn leven binnen met alle gevolgen van dien. Haar ongedwongen jonge geest voeren de kunstenaar mee naar de wereld van het kind. Bruggraaf lacht, danst en prachtig zingt ze, begeleid door Oleg Fateev op de accordeon, opera liedjes.
Op haar manier laat het meisje de kunstenaar zien dat inspiratie overal is. Dat je vogels kunt schilderen, zonder vogels te hoeven vangen. Dat je kunt zingen en springen in plaats van eindeloos piekeren. Op zijn beurt vertelt de kunstenaar het meisje verhalen, over de zon en de maan. Over haar ouders, die zij nooit gekend heeft.
Dat deze voorstelling ook voor kinderen is, blijkt uit de verhalen en de manier waarop die verteld worden. Ook de afwisseling van muziek, tekst en beweging maakt de voorstelling levendig en boeiend voor kinderen. Toch schuilt de kracht van het stuk in het feit dat ook de volwassenen in de zaal geraakt worden door het geheel. Theater Artemis snijdt thema’s aan die voor jong en oud belangrijk zijn, zoals liefde en eenzaamheid.
Deze belangrijke thema’s zijn gegoten in een vorm die lijkt op een droom. Er is geen duidelijke verhaallijn, het gaat niet om het precies begrijpen van wat er op het toneel gebeurt. Net als in een droom, is er geen begin of einde, maar is er slechts dat wat gebeurt. En, net als in een droom, laat het publiek dat gebeuren, laat het zich dat wat op het toneel gebeurt, overkomen.
Later is te laat slaagt erin het publiek zich weer even jong te laten voelen. De dagelijkse beslommeringen en het gewone denken worden uitgewist. Later is te laat is een voorstelling die met fantasie en energie gemaakt is en die tot de verbeelding moet spreken. Laat even los wat vast zit, voor het te laat is.

Ayaan past makkelijk op zolder

2008-10-08T02:33:00.000-07:00

We gaan terug naar het jaar 2006. Een lesbisch stel ergens in een bed in de Randstad. Er wordt fanatiek meegespeeld met Lingo, er wordt gezapt, gelachen en gepraat. Een burgerlijke truttigheid die zo liefelijk wordt neergezet dat je er haast naar zou verlangen.

11 mei 2006. Een Zembla uitzending die gaat over Ayaan Hirsi Ali en het afnemen van haar Nederlandse paspoort. Iets wat hard inslaat bij de jazzzangeres Hedwig, maar wat haar vriendin Titia vrijwel onberoerd laat. In een relatie die een paar seconden nog zo heerlijk leek beginnen de eerste scheurtjes te ontstaan.

Tijd voor conversatie is er niet meer. Hedwig wordt in beslag genomen door de tv en de actualiteit, en doet Titia keer op keer af met een eenvoudig: “Ssst, ik wil dit horen!” Hoe kun je van publiekslieveling van de een op het andere moment ineens veranderen in de zondebok? Hoe kan de publieke opinie zo drastisch en zo snel veranderen? Hedwig kan er niet bij. Een personage dat door Lineke Rijxman erg geloofwaardig wordt neergezet. “We hebben nog een zolder!” roept ze uit. “Daar doen we toch niks mee, daar kan Ayaan makkelijk onderduiken!” Titia, gespeelt door Joan Nederlof, probeert Hedwig het bed uit te krijgen. Helaas is dit de plek waar het verhaal voor Hedwig niet alleen begint maar ook eindigt.

Het in reprise genomen stuk “Inside Out” van de Mugmetdegoudentand laat een geëngageerde voorstelling zien zonder dat het moralistisch wordt. Zowel het standpunt van Hedwig als dat van Titia is volkomen te begrijpen waardoor het voor het publiek onmogelijk wordt een kant te kiezen. Wat een prachtige monologen van Rijxman, wat is Hedwig een intelligente vrouw. En dan het gevoelige spel van Nederlof, wat een treurige onmacht voor Titia. Een tweestrijd ontstaat: “Inderdaad, wat een leed voor Ayaan! Maar Hedwig kom toch alsjeblieft je bed uit…”

Af en toe richt een van de personages zich tot het publiek. Dit doorbreken van de vierde wand zorgt ervoor dat de voorstelling niet te zwaar op de maag gaat liggen. “Dit is mijn laatste tekst als dit personage” zegt Nederlof tegen het publiek wanneer zij als Titia het podium verlaat. “Je kunt ook heel erg met mij lachen hoor” richt Rijxman zich tot de zaal na een heftige woordenwisseling.

En alhoewel het verhaal van Ayaan al mijlenver achter ons lijkt te liggen is het fijn om weer even aan het denken gezet te worden over deze kwestie. En daar slagen deze twee topactrices maar al te goed in. Want Joan Nederlof speelt niet alleen Titia maar heeft dit maatschappijkritische stuk ook geschreven. En Lineke Rijxman nam niet enkel genoegen met het spelen van het personage Hedwig, maar heeft ook de regie van dit stuk op haar genomen. Laten we dus hopen dat deze twee nog veel zullen samenwerken. Zijn er nog wegen onbegaanbaar als je over de kwestie Ayaan een mooie, humoristische, geëngageerde en toch niet moralistische voorstelling kan maken?

Gezien: Inside Out van de Mugmetdegoudentand op woensdag 1 oktober 2008 in Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond.
Niet meer te zien.

Zo is een vrachtwagen op schaal ineens niet storend meer

2008-10-08T02:31:00.000-07:00

“Do you want to take a ride in my truck?” Een verleidelijke openingszin die het altijd goed doet bij de vrouwen. Aldus de trucker op het podium. “Last Chance” is een Zuid-Afrikaanse dansvoorstelling die een keiharde truckerwereld laat zien. Een wereld waarin het uiteindelijk maar om één ding gaat; zoveel mogelijk vrouwen in je truck krijgen.

Helaas is het verhaal door het Zuid-Afrikaanse Engels soms moeilijk te volgen. En dat de twee personages op het podium elkaar steeds weer opnieuw ontmoeten maakt het geheel niet duidelijker. Wie zijn deze twee personages? Wat willen ze van elkaar? En wat brengt hun hier? De Zuid-Afrikaanse steracteur en regisseur van deze productie James Ngcoba weet deze vragen helaas niet te beantwoorden.

Gelukkig maken de dansers Nhlanhla Mahlangu en Gregory Maqoma veel goed. Zij zetten een moderne Afrikaanse dans neer, die niet enkel begeleid wordt door Afrikaanse muziek maar ook door de filmische muziek van componist Thomas Newton. Snel, langzaam, synchroon, solo, de mannen zijn van alle markten thuis. Zelden wordt een dans met zoveel overgave gebracht. Zweet parelt langs het gezicht, het publiek wordt meegesleurd en het schaarse decor, bestaande uit wat rood-wit afplaklint en blikken vrachtwagens op schaal, wordt vergeten. Geluiden van onweer wanneer het regent, enkel wat spots om de twee acteurs te verlichten, geprojecteerde sporen van vrachtwagenbanden, gepiep van wielen op een geluidsband om het naderen van een vrachtwagen aan te geven… Deze mannen zorgen ervoor dat het geen stoorfactor wordt. De dans is waar het om gaat.

Last Chance is een voorstelling die voor het Zuid-Afrikaanse festival Afrovibes naar Nederland is gehaald. Tot en met zes oktober staan Amsterdam en Den Haag in het teken van dit evenement. De rode draad van de zevende editie van Afrovibes is erotiek en de manieren waarop daar mee om wordt gegaan in Zuid-Afrika. Kom maar op met de achtste editie van dit mooie initiatief, als ook dan de voorstellingen het niveau van Last Chance halen.

Gezien: 30 september Frascati (wereldpremière)
Nog te zien tot: 4 oktober (Den Haag)

Overdaad schaadt.

2008-10-06T13:37:00.000-07:00

Een levensgrote, gekruisigde pop wordt door twee acteurs met kilo’s confetti bestrooid, als was het een te voltooien schilderij. Ondertussen nemen twee andere acteurs met gesloten ogen aan de voet van dit beeld plaats om de papieren regen in ontvangst te nemen. Men moet in hun geknuffel wel een Pieta herkennen. Het is een van de vele beladen beelden die de overvolle afstudeervoorstelling Blaat van Roeland Hofman tekenen.

Oscar van Woensel schreef Blaat aan het begin van de jaren negentig na de aanslag op beeldend kunstenaar Rob Scholten. Met de moord op Theo van Gogh nog vers in het geheugen gegrift, blijkt het stuk nog hartstikke actueel. Het verhaal speelt zich af op de begrafenis van een vermoorde kunstenaar in het jaar 2009, de toekomst die inmiddels bijna tegenwoordige tijd is geworden. Kunstenaars worden dagelijks met de dood bedreigd en allemaal zijn ze bang. Ze weten zich onder het juk van alle dreiging geen houding aan te nemen en zoeken hun heil in drank, drugs en inhoudsloos geouwehoer. Van Woensels personages spreken in een gedefragmenteerde taal om die paniek en rusteloosheid ook nog eens klank te geven. Grappig is vooral de verbastering van het woord treurig naar terreurig.

In de hedendaagse uitvoering van afstuderend regisseur Roeland Hofman dragen de acteurs plastic kleding en hebben ze allemaal een blauw accent ergens op het gezicht. Aanvankelijk lijken die versieringen de tekenende karaktereigenschappen van de personages te benadrukken. De immer breed lachende actrice draagt bijvoorbeeld blauwe lippenstift en de hauteine schrijver heeft een opgetrokken blauwe wenkbrauw. In een heldere openingsscene waarin de tekst van van Woensel volledig tot zijn recht komt, lijkt een overzichtelijk absurdistische code gezet. In de daarop volgende scene blijkt de toeschouwer meteen al in de luren genomen. Dit wordt geen avondje consumeren, moet Hofman hebben gedacht. De spelers nemen ineens allerlei rollen voor hun rekening. De make-up en de kille aankleding van de ruimte doen dus dienst als tijdmachine. Die verplaatsing naar de toekomst is onnodig, want de thematiek van de voorstelling leeft nu ook enorm en niet alleen onder kunstenaars.

De vreemde maar te behappen wereld waarmee de regisseur ons aan het begin van de voorstelling wist te verleiden wordt ingeruild voor een grillig zooitje ongeregeld, zonder enig houvast voor de kijker. Vorm lijkt hier een doel op zich te zijn geworden, want door het geschreeuw en het heen en weer ge-ren van de spelers heen kunnen we de toch al moeilijk te begrijpen teksten helemaal niet meer verstaan. Binnen een paar minuten zijn we de lijn van het stuk volledig kwijt. De werkelijke tekst is niet het uitgangspunt geweest, blijkt nu, des te meer de gekte en de angst zoals beschreven in het verwaarloosde script. We zijn gedwongen ons over te geven aan vele pompeuze en ruige beelden, zoals die van de gekruisigde pop of die van de orgie met het lijk. En daar hebben we dus helemaal geen zin meer in, in die overgave, we willen eigenlijk gewoon naar huis.

Blaat van Roeland Hofman. Gezien op 1 oktober in het Gasthuis Frascatie. De voorstelling is niet meer te zien. Voor informatie over de programmering in het Gasthuis/Frascati, kijk op http://www.theaterfrascati.nl/.

Meesters van de mimiek

2008-10-06T07:37:00.000-07:00

Droog Brood - De kip met de gouden enkels

Locatie: Theater de Kampanje, Den Helder
Datum: Vrijdag 3 oktober 2008

Makers: Bas Hoeflaak en Peter van de Witte
Regie: Gijs de Lange

Meesters van de mimiek
door: Yvonne Kruiper

“Guus, kan ik even met je praten?”
”Ik weet al wat je gaat zeggen”
“Jij weet helemaal niet wat ik ga zeggen”
“Ik weet wel wat jij gaat zeggen”
“Hoe weet jij nou wat ik wil gaan zeggen als ik nog niet eens begonnen ben met te zeggen wat ik wil zeggen”
“Toch weet ik al wat je wil zeggen. Je gaat het uitmaken. Nou ga je gang”
“Ik maak het uit”
“Prima”
Met genuanceerde gezichtsuitdrukkingen en een scherp gevoel voor timing weten de heren van ‘Droog Brood’ hun types neer te zetten.
De scène vervolgt zich en het stel neemt zich voor om de zaken op volwassen wijze af te handelen. Op archaïsche toon voeren ze hun gesprek en hoogst beleefd laten zij elkaar uitspreken.
“Dankjewel voor je voorstel”
“Geen dank”
“Toch bedankt”
Langzaam maar zeker wordt de sfeer venijniger om ten slotte uit te barsten in een helse ruzie. De twee schreeuwen tegen elkaar als bezetenen, maar nog altijd in weloverwogen zinsconstructies. Als de man zegt dat zíj moet vertrekken omdat het de regel is dat degene die het uitmaakt vertrekt, bedenkt ze zich. “nou dan maak ik het niet uit. Dan wacht ik wel tot jij het uitmaakt”.
Misschien moet men niet proberen om hilarische scènes na te vertellen, want de kracht schuilt in de nuance van mimiek en een subtiele ondertoon, die de heren van Droog Brood als geen ander weten neer te zetten. Met weinig opsmuk van pruiken of attributen, maar met een onuitputtelijke originaliteit, worden de moeilijkheden voorgeschoteld in de communicatie tussen mensen. De geschetste situaties zijn schrijnend en treffend en ontpoppen zich tot absurde en hilarische scènes.
Het lef om scènes lang uit te rekken is groot, het spel fysiek sterk met veel elementen van de mime. Op dit vlak lijken de mannen wat inspiratie betreft een kruisbestuiving te onderhouden met de herencollega’s ‘de Ashton Brothers’. Maar wie dacht dat mimers niet sterk zijn in tekst zal verast zijn wanneer de mannen van Droog Brood hun mond opentrekken. Hoeflaak en van de Witte blijken gezegend te zijn met talent in spreken zowel als in zwijgen. De schijnbaar domme conversaties weten zich telkens weer om te vormen tot psychologisch verbluffende verwikkelingen. De makers getuigen van observatief vermogen dat zij feilloos om weten te zetten in spitsvondige dialogen.

De voorstelling ‘de kip met de gouden enkels’ is genomineerd voor de poelifinario 2008, de prijs voor de beste cabaretvoorstelling van het seizoen (overige genomineerden zijn Herman Finkers, Jochem Myjer, Maarten van Roozendaal en Sara Kroos).
Toch zijn er nog elementen in de voorstelling die sterker zouden kunnen. Met name de muzikale stukjes steken een beetje karig af bij de rest van de voorstelling en voegen weinig toe. De scène waarin een vriend goedbedoelde tips geeft om de sleur te doorbreken duurt te lang doordat het verhaal verzwakt. De scène eindigt in agressie en gescheld, een keuze die het publiek makkelijk aan het lachen maakt, maar waar de twee mannen ver boven zouden kunnen staan.
Gelukkig ontstijgen zij dit niveau van de makkelijke grap in de rest van de voorstelling met verve en hiermee is droog brood hard op weg naar de grote namen.

Lala valt in het water

2008-10-03T01:13:00.000-07:00

Verwarring alom. Is het tijd om te applaudisseren of niet? Het is al zo lang stil. Aarzelend begint het publiek te klappen. Gelukkig, daar komen de dansers aan om het applaus in ontvangst te nemen.

Bekend om hun onconventionele voorstellingen staan Laura Vanborm en Laure Dever dit seizoen op de planken - of beter gezegd: op een enorm luchtkussen – met Lala #4: Bubbleissues. De twee Vlaamse choreografes, werkzaam bij Productiehuis Brabant, experimenteren na Lala #1, #2 en #3 verder met het creëren van een tijdloze droomwereld in hun dans. Logica, helderheid en een verhaallijn worden in Bubbleissues compleet losgelaten met de bedoeling dat de toeschouwer een eigen verhaal uit de voorstelling distilleert.

Samen met de danser Seppe Baeyens dansen Vanborm en Dever alsof hun leven ervan afhangt: ze springen, vallen, staan op en vallen opnieuw. Naarmate de voorstelling vordert wordt de dansstijl alsmaar agressiever: het lijkt alsof ze steeds opnieuw een poging doen om met hun dans iets te bereiken dat onbereikbaar is. De dansers beginnen te slaan op het luchtkussen en slaken harde kreten uit. Dan ineens lijkt de voorstelling zich in slow motion te voltrekken: de dansers bewegen zich op gezette tijden traag voort op het podium. Dit alles vindt plaats onder begeleiding van bijna ondraaglijke atonale muziek en plots knappende ballonnen die zich in de jurken van de dansers bevinden. Uitgeput laten de dansers zich op verschillende momenten in het stuk op het luchtkussen vallen. De choreografie gaat op deze momenten echter verder: een groot videoscherm verschijnt vanachter het luchtkussen waarop de dansers te zien zijn die zich onder water bewegen. Zou het luchtkussen dan een fictieve zeebodem voorstellen en bevinden de dansers zich dus eigenlijk onder water? Of staan deze filmbeelden los van de choreografie? Waar zijn deze dansers nu eigenlijk mee bezig?

Het dansduo ‘Lala’ pleit voor voorstellingen waar geen boodschap achter zit en waarbij het gaat om het moment en de beleving van de voorstelling zelf. Het mag dan misschien zo zijn dat dit het ideaalbeeld van danstheater is volgens Vanborm en Dever; wellicht is het beter als ze dit op een wat toegankelijkere wijze zouden uitdragen in hun choreografieën. Een zekere vorm van houvast is toch niet te veel gevraagd? In hoeverre kan een theatermaker zijn of haar publiek in het duister laten tasten? Ik kan me voorstellen dat een onervaren bezoeker van danstheater na het zien van dit suggestieve stuk niet snel zal staan springen om een volgende dansvoorstelling.

Het creëren van een tijdloze wereld heeft dit dansduo op in ieder geval één manier bereikt: het kleine uur dat Bubbleissues duurde, leek een onaangename eeuwigheid.

Lala #4: Bubbleissues, i.o.v. Productiehuis Brabant. Gezien: 1 oktober 2008, Verkadefabriek ’s-Hertogenbosch. Makers: Laura Vanborm en Laure Dever. Dansers: staan Laura Vanborm, Laure Dever en Seppe Baeyens.

Een dansvoorstelling met net iets te veel tekst

2008-10-02T04:05:00.000-07:00

Een donker toneel, kletterende regen en BOEM! Een lichtflits en ineens staat er een man op het podium. Al snel betreed ook een tweede man het podium. De twee mannen bekijken elkaar en bewegen uiterst beheerst. “You’d like to take a ride in my truck?”, begint de eerste man voorzichtig. Het verhaal kan beginnen.

Last Chance is een dansvoorstelling van het Afrovibes Festival, waarbij de grenzen tussen acteren en dansen vervagen. In de voorstelling maken we kennis met twee mannen. Ze ontmoeten elkaar tussen de vrachtwagens en een van de mannen blijkt ook vrachtwagenchauffeur te zijn. De chauffeur is op en top mannelijkheid. Hij rijdt in een grote truck en heeft vaak liefjes. De andere man daarentegen is heel anders. Hij heeft zijn vrouw een aantal jaar geleden verloren en heeft al in geen tijden een vrouwenlichaam aangeraakt. Deze twee verschillende persoonlijkheden ontmoeten elkaar en gaan een discussie met elkaar aan die van tekst naar dans gaat en van dans weer terug naar tekst. Ze proberen de ander hun standpunt in te laten zien en dit gaat niet zonder slag of stoot. Ze bieden als het ware tegen elkaar op. Zo staan ze tegenover elkaar en zeggen omstebeurt “When was the last time you..”? Ze moeten van elkaar leren, elkaar accepteren en elkander uiteindelijk de hand schudden.

Zoals al eerder gezegd liggen dans en acteren dicht bij elkaar in deze voorstelling. Desondanks zijn de twee disciplines in de voorstelling niet van hetzelfde niveau. De twee mannen waren duidelijk meer op dans georiënteerd dan op acteren. Het dansgedeelte was dan ook een erg mooi schouwspel. Ookal zou je totaal niks begrijpen van het gehele onderliggende verhaal dan nog zou het mooi en leuk zijn om naar te kijken. De dans was modern en abstract met hier en daar wat Afrikaanse elementen erin. Vurige discussies werden uitgevochten door bepaalde ritmes hard te stampen op de grond. Hoewel het acteren iets minder was dan het dansen heeft dat niet de voorstelling kapot gemaakt. De verstaanbaarheid laat te wensen over, want mensen moeten even wennen aan de aparte manier van Engels spreken. In de loop van de voorstelling wordt dit beter. Ondanks de slechte verstaanbaarheid kan men toch nog enigszins opmaken waar het overgaat. De acteurs pakken flink uit met hun gezichtsuitdrukking waardoor men vaak moet lachen en ook wel de rode lijn eruit kan halen. De gesprekken tussen de twee mannen duren desalniettemin vrij lang. Dit in combinatie met de manier van Engels spreken, wat op vrij monotone toon gaat, zorgt ervoor dat het soms moeilijk is je gedachten erbij te houden. Ze waren beter in dans en wat dat betreft was er te veel tekst in de voorstelling.

Concluderend is het vanwege de dans een mooi schouwspel. Hierdoor zien we de mindere acteerprestaties en de slechte verstaanbaarheid enigszins door de vingers. Een leuke voorstelling om naar te gaan kijken met mooie Afrikaanse elementen erin die het geheel zeker interessant maken. We do want to take a ride in your truck!

Last Chance
Spel&Dans: Gregory Maqoma, Nhlanhla Mahlangu
Regie: James Ngcobo
Theater Frascati, Dinsdag 30 September, Afrovibes Festival

Nederlands Dans Theater wisselend van kwaliteit

2008-10-02T03:42:00.000-07:00

Ieder mens wil graag een kijkje nemen in de huiskamer van een ander. Het Nederlands Dans Theater geeft u deze mogelijkheid met het geprezen ‘Shoot the Moon’. In drie verschillende huiskamers zijn een aantal relaties te zien. Sommige relaties gaan kapot, andere komen weer bij elkaar en één persoon blijft alleen achter. Deze ontwikkelingen zijn afzonderlijk te volgen doordat de huiskamers kunnen draaien. Soms is er echter ook nog te zien wat er in een andere kamer gebeurt door middel van de projectieschermen die boven de kamers hangen.

‘Shoot the Moon’ van Lightfoot Leon won de VSCD dansprijs ‘Zwaan beste dansproductie’ in het seizoen 2005-2006. Terecht dat het nogmaals, samen met twee andere choreografieën, wordt opgevoerd want de beelden zijn prachtig. Het toneelbeeld met de draaiende kamers wordt versterkt door het maanlicht wat door de deuropeningen en de ramen naar binnenvalt. In dit prachtige decor bewegen de dansers vloeiend terwijl het uiterste van hun lichaam wordt gevergd. De goed op elkaar ingespeelde dansers zorgen ervoor dat het stuk soepel en glad verloopt. Het verhaal zelf komt echter wat moeizaam op gang. De muziek van Phillip Glass zet vanaf het begin zeer dramatisch in, dit terwijl er op het toneel nog niet zoveel gebeurt tussen de koppels. Pas tegen het einde wordt het stuk dramatischer en weet het zelfs even te ontroeren.

Het tweede stuk ‘Renature’ is van de choreograaf Wayne McGregor. ‘Renature’ opent met halfnaakte dansers die op de kale toneelvloer liggen terwijl er vier rijen van lampen langzaam naar beneden komen. De dansers maken dierlijke bewegingen en wat volgt zijn een aantal solo’s afgewisseld met rommelige groepsmomenten. Deze momenten worden begeleid door afwisselend pianomuziek en natuurgeluiden. Het resultaat is een zeer onsamenhangend en abstract geheel waarin moeilijk valt te ontdekken waar het precies over gaat. De dansers zelf, die de bewegingen keurig maar met weinig intentie uitvoeren, lijken de bedoeling achter dit stuk ook niet te begrijpen.

De enige choreografie waarin licht, muziek en dans samen lijken te werken is ‘Frontier’. Een stuk gecreëerd door Crystal Pite waarin een groep zwarte wezens zonder gezicht centraal staan. Op een donker toneel kruipen deze wezens voorbij terwijl de andere dansers zich constant bewust lijken te zijn van het naderende gevaar. De dansers worden geschaduwd door de zwarte wezens en proberen aan hen te ontkomen. Dit gegeven zorgt samen met de onheilspellende muziek voor een benauwend gevoel. Helaas duurt ‘Frontier’ net iets te lang, en gebeurt er teveel van hetzelfde, om het beklemmende tot het einde toe vast te houden. Vooral de laatste dans van de wezens duurt te lang en voegt niets meer toe.

Het Nederlands Dans Theater geeft met het betoverende ‘Shoot the Moon’ gelijk het beste van de avond weg. ‘Frontier’ en ‘Renature’ zijn inhoudelijk niet sterk genoeg om het niveau van ‘Shoot the Moon’ te kunnen evenaren. Het geheel kan dan ook alleen maar worden omschreven als wisselend.

Het Nederlands Dans Theater I met ‘Shoot the Moon’. Gezien op 31 september in het Muziektheater in Amsterdam. Choreografie: Lightfoot Leon, Wayne McGregor en Crystal Pite.

Recensie 4

2008-10-01T06:53:00.000-07:00

THE QUIET DANCE/SPEAKING DANCE MIST SPANNING OM TE BLIJVEN BOEIEN

The Quiet Dance/ Speaking Dance door Jonathan Burrows en Matteo Fargion. Gezien op: 27 september 2008 in de Brakke Grond, Amsterdam.

Zet twee mannen, een Engelse choreograaf en een Italiaanse componist, op een leeg toneel. Vraag hen, zonder woorden, op zoek te gaan naar de relatie tussen hun vakgebieden: dans en muziek. En vraag hen ook na te denken op welke manieren deze disciplines het communiceren van mensen beïnvloeden. Jonathan Burrows en Matteo Fargion stelden zichzelf deze vragen en maakten een danstrilogie die ze reeds in 36 landen speelden en nu is Nederland aan de beurt.
Deze dansvoorstelling is de eerste internationale voorstelling van dit seizoen in Frascati. De trilogie is verdeeld in twee voorstellingen, die afzonderlijk van elkaar te zien zijn. Deze recensie zal dan ook alleen deel 2, The Quiet Dance, en deel 3, Speaking Dance beschouwen. Deel 1, Both Sitting Duet, is als een aparte voorstelling geprogrammeerd en wordt hier niet besproken.
In The Quiet Dance onderzoeken Burrows en Fargion aan de hand van verschillende manieren van lopen in combinatie met het maken van een geluid de grenzen van de ander. Fargion maakt een sireneachtig geluid en Burrows loopt. Burrows maakt een sussend geluid en Fargion loopt. Ze lopen in hetzelfde tempo, soms tegelijk, maar meestal na elkaar. Af en toe wordt het lopen onderbroken door ingewikkelde bewegingen met de armen.
Hoewel de twee mannen op elkaar lijken, beide zijn ze kalend en een tikkeltje gezet, is het overduidelijk wie de choreograaf en wie de componist is. Burrows’ bewegingen zijn soepeler. Fargion lijkt soms overgeconcentreerd te zijn en z’n bewegingen missen de vanzelfsprekendheid en controle die Burrows’ motoriek zo sterk maken.
Maar, in Speaking Dance, is het Fargion die de leiding neemt. De mannen heb hun lege toneel opgevuld met twee stoelen en twee enorme geluidsboxen. Ze zitten allebei met een schrift in hun hand, waar ze op muzikale wijze woorden uit voorlezen. Soms heel snel hetzelfde woord, dan weer verschillende woorden in een verschillend tempo. Af en toe onderbreken ze hun ‘tekst’ met een liedje of een stukje dans.
Een hoogtepunt in dit bijna wiskundige spel met woorden, is het stuk waarbij Fargion steeds de zin ‘Chicken, come, yes, no, stop.’ leest en Burrows dit met zijn handen in een razend tempo foutloos uitbeeldt. Het resultaat is een grappig en knap stukje waaruit de goede samenwerking tussen de twee mannen blijkt.
Dat Burrows en Fargion het goed met elkaar kunnen vinden, is te zien aan de manier waarop ze op elkaar ingespeeld zijn en de oprechte glimlachen die ze af en toe uitwisselen. Het publiek geniet hoorbaar van deze vriendschappelijkheid en lacht regelmatig om de herhaling van de bewegingen of klanken die er te zien en te horen zijn.
De vraag rijst of deze herhaling krachtig werkt. Na een aantal keer dezelfde bewegingen en geluiden, ontstaat er behoefte aan iets nieuws. Erg verrassend waren beide voorstellingen dan ook al snel niet meer. En wat willen deze Engelsman en Italiaan duidelijk maken met hun minimalistische materiaal? De combinatie van dans en muziek hebben ze gemaakt, maar door de herhaling ontbreekt de spanningsboog en worden de voorstellingen langdradig. En dat kan noch van dans, noch van muziek de bedoeling zijn.

De conventies voorbijgeschoten

2008-10-01T02:03:00.000-07:00

Voorstelling: The quiet dance/ speaking dance
Makers: Jonathan Burrows (UK) en Matteo Fargion (IT)

Locatie: Frascati- Brakke grond
Datum: zaterdag 27 september 2008

De conventies voorbijgeschoten
Door: Yvonne Kruiper

Twee mannen van middelbare leeftijd op een podium. Geen gordijn, geen lichttechnicus, geen attributen, geen muziek. Geen danstalent, geen gevoel voor humor – of wellicht slechts gevoel voor engelse humor -, geen verhaal, geen spanning, geen knappe vindingen en bovenal geen touw aan vast te knopen. De enige reden dat de toeschouwer blijft zitten is de hoop dat de twee sympathiek ogende mannen straks een volgende act zullen starten, maar dat gebeurt niet. Een half uur lang zit men te kijken naar twee mannen die in vreemde stapjes over het podium lopen. Zo nu en dan een raar geluid voortbrengen. De herhalingen zijn eindeloos. In het begin neigt dit nog enigszins grappig te zijn, maar op den duur wordt de herhaling vooral mateloos vervelend.
De kijker doet hard zijn best om zoiets te ontdekken als een lijn, een achterliggend concept, een mooi moment of een diepere betekenis. Maar vergeefs. De mannen gaan onverstoord verder met hun ondefinieerbare bewegingen en kijken elkaar af en toe gniffelend aan. In de zaal fluistert een vrouw: ‘gelukkig dat ze het zelf wél leuk vinden’. En inderdaad, daar het publiek gedesillusioneerd op zijn stoel zit, is het goed om te zien dat er in ieder geval twee mensen zijn die het wél naar hun zin hebben. Al hadden we gehoopt dat die twee mensen het òns deze avond naar de zin zouden maken.
Wanneer de twee mannen eindelijk af gaan blijkt er nog een tweede deel op komst te zijn. Er wordt hevig gediscussieerd of we weg zullen gaan –nu kan het – of dat we blijven zitten. We besluiten te blijven zitten. Erger kan het tenslotte haast niet worden. Het wordt inderdaad niet erger. Al wordt het ook niet veel beter.
Ditmaal komen de mannen op met wat muziekinstrumentjes en twee schriftjes. In snel tempo zeggen ze omstebeurt woorden op uit de schriftjes. Zowaar wordt het tafereel hier eventjes grappig, maar de scène gaat verder nergens naartoe. Wat nog het meest op de lachspieren werkt is hun heftige engelse accent, maar dit is waarschijnlijk het enige element dat niet komisch bedoeld was.
Wanneer er gebruik wordt gemaakt van de muziek en zang blijkt dat de heren wel degelijk potentie hebben, maar wederom wordt zij niet verder uitgewerkt. Dit tweede deel, linguïstisch en ritmisch, lijkt terug te verwijzen naar de bewegingen in het eerste deel van de voorstelling, maar de precieze bedoeling blijft onduidelijk.
De voorstelling blijkt onderdeel te zijn van een drieluik. Wellicht dat het volledige drieluik meer inzicht zou bieden, maar aangezien ze het drieluik afzonderlijk presenteren, zou elk deel op zichzelf bezienswaardig moeten zijn. Wellicht is er sprake van een culturele kloof, want de voorstelling won zelfs een heuse prijs en toerde door zesendertig landen. Burrows en Fargion hebben zich in hun thuisland waargemaakt als respectievelijk choreograaf en componist. Daarmee zijn zij van mening dat zij de muziek- en dansconventies goed genoeg kennen om deze te doorbreken. Dit resulteert in een voorstelling die misschien verfrissend is voor insiders, maar die voor de doorsnee theaterbezoeker geen hout snijdt.

Filosofie in de supermarkt

2008-10-01T02:00:00.000-07:00

Voorstelling: Melk
Gezelschap: theatergroep Thomas

Datum: zaterdag 20 september 2008
Locatie: Pleintheater, Amsterdam

Filosofie in de supermarkt
Door: Yvonne Kruiper

Wat doe je als je een man bent van midden veertig, getrouwd en ontevreden? Precies, dan neem je een twintig jaar jongere maîtresse. En wat doe je als vrouw van midden veertig wanneer je man ervandoor gaat met een jonge meid? Precies, dat zet je jullie tweepersoonsbed op Marktplaats, omdat het bed teveel herinneringen aan jullie lange nachten oproept. Althans, dat is wat er gebeurt in de voorstelling Melk van theatergroep Thomas.
Laat de koopster van het bed nu juist die maîtresse van haar man zijn, die een bed zoekt omdat haar ‘nieuwe vriend’ bij haar komt wonen. Alsof dit nog niet genoeg toeval is blijkt deze jonge dartelige meid ook nog eens de beste vriendin te zijn van de dochter van het stel. Al hebben zij deze dochter al in tijden niet gezien, omdat zij op de zuivelafdeling van de plaatselijke supermarkt is gaan wonen in de hoop daar haar levensvragen beantwoord te krijgen.
Al na de eerste paar scènes begint de toeschouwer te begrijpen hoe het web van intriges in elkaar zit. De personages hebben echter geen flauw idee, waardoor de toeschouwer zich een uur lang kan verkneukelen bij absurde situaties waarin het spel belandt.
De rol van de man wordt neergezet door een jonge acteur, Erik Creutzberg, die zonder veel opsmuk, maar met slechts wat subtiel gegrimeerde grijze haren en een Harley-riem, voortreffelijk de midlife-man weet neer te zetten. Anna van Keimpema, die de rol van de vrouw neerzet, weet deze veroudering minder overtuigend neer te zetten. Weliswaar is de hysterie van veertigjarige dames niet slecht neergezet, het personage blijft verder wat oppervlak gespeeld. Deze oppervlakkigheid in spel komt ook weer terug bij de twee jongste telgen die de supermarktscènes neerzetten. Fransie Groenendijk speelt de dochter die zich al weken verschanst in de supermarkt, hopend dat de pakken melk haar levensvragen op kunnen lossen. Te overmoedig en luidruchtig bralt zij de zorgvuldig geschreven teksten, die uit haar mond weinig geloofwaardig overkomen. Tom Jaspers die de rol vertolkt van onwetende supermarkt-god, straalt potentie uit in zijn spel, maar krijgt niet de kans om zijn kwaliteiten te laten zien. Bij de rol van Teresa van Dongen, die de maîtresse neerzet, is het vooral de vraag of zij goed kan spélen dat ze naïef is of gewoon van nature naïef overkomt. Hoe dan ook, in deze rol komt ze geloofwaardig over.
De levendige conversaties zetten een reeks herkenbare scènes neer, geënsceneerd op dagelijkse locaties. Zo staat er op het podium een heuse rookzuil van de NS. Bij de stationscènes is er bovendien een kleine rol weggelegd voor de regisseuse van het stuk die een rolletje speelt als straatmuzikant. Telkens zien de spelers zich gedwongen haar om te kopen om te stoppen met spelen op haar accordeon, omdat de acteurs elkaars tekst anders niet kunnen verstaan. Eén van de subtiliteiten die de voorstelling haar charme geeft.
Zo is Melk ondanks de uiteenlopende acteerkwaliteiten een voorstelling met subtiele vindingen, levende verhalen en eigentijdse elementen, waarin het grote toeval toch nog geloofwaardig blijft.

Kinderlijke wereld blijft op afstand

2008-09-30T03:08:00.000-07:00

Honderd enorme, gekleurde speelblokken liggen verspreid, alsof het kind dat er kastelen van bouwde even weggeroepen is om te komen eten. Mimespeelster Hedwig Koers brengt in haar solovoorstelling Zit u nog wel eens onder tafel? een ode aan de kinderlijke fantasie. De regels van het spel zijn dodelijk simpel; de fantasie krijgt de vrije loop en wanneer het ene spel niet meer vol te houden is, stap je gewoon over op het andere.

De blokken zijn gemaakt van kartonnen dozen, allemaal geverfd in verschillende kleuren. In de eerste scene loopt Koers er met haar ogen dicht langzaam doorheen, haar armen voor zich uitgestrekt om een eventuele botsing te voorvoelen. Als ze dan tegen een blok aanbotst, kirt ze opgetogen. Een metershoog opgebouwde blokkentoren verandert wanneer hij omvalt in een slagveld, begeleid door klanken van ontploffing en instorting, zoals kleine kinderen dat ook zouden doen. Het slagveld wordt de zee, de zee wordt een schip, het schip wordt weer een kasteel waarvan de kantelen zo hoog worden, dat het spel verandert in een zo hoog mogelijke stapel bouwen, die natuurlijk niet anders kan dan weer omvallen en zo ontvouwt het spel zich voor onze ogen.

Koers geniet zichtbaar. Ze giechelt, zingt en schreeuwt onafgebroken om de denkbeeldige situaties kracht bij te zetten. Tussen het bouwen door richt ze zich zo nu en dan tot het publiek. Ze verzint verhalen over haar buurmeisje Kim die geweldige avonturen beleeft en als de actrice er met haar fantasie niet meer uitkomt, stapt ze zomaar over op een verhaal over rolschaatsen of over fikkie stoken met een vergrootglas in de zon. Hoewel het gevaar sluimert een kind ook kinderachtig te spelen, is Hedwig Koers op geen enkel moment te betrappen op overdrijving of uiterlijk vertoon. Haar spel is altijd kinderlijk energiek en onvoorspelbaar, nooit gechargeerd.

Het blijkt ontzettend moeilijk om je, na jaren van oefening in het tegenovergestelde, weer even over te geven aan de inspiratie van een kind. Dat het kind dat je meeneemt in die wereld waar alles kan in werkelijkheid ook nog eens volwassen vrouw is, werpt een vreemd licht op de zaak. Het liefst bestempelen we meerderjarigen die op deze manier met blokken spelen als onaangepast en zelfs een beetje gevaarlijk, terwijl we een kind juist aanmoedigen. Dat de voorstelling anekdotisch gezien geen begin en geen einde heeft, kunnen we ook maar moeilijk behappen. Vanachter die onvermurwbare codes blijft de toeschouwer met enigszins opgetrokken wenkbrauwen zitten kijken en lijkt het zelfs bijna onmogelijk om wat er gebeurt op het podium op dat moment prettig of geestig te vinden. Pas na afloop komt de schik terug om van alles wat we om ons heen zien een verhaal te maken en voelen we ons misschien zelfs een klein beetje opgesloten in ons volwassen keurslijf.

Zit u nog wel eens onder tafel? van en door Hedwig Koers. Een mimesolo in opdracht van de mimeopleiding van Amsterdam. Gezien op 26 september 2008 in de Theaterschool. De voorstelling is niet meer te zien.

Fantasiewereld van een gevallen vrouw tentoongesteld in een open huiskamer

2008-09-28T13:59:00.000-07:00

It’s only a paper moon
Just as phony as it can be
But it wouldn’t be make believe
If you believe in me

Een vrouw verliest zichzelf in haar eigen fantasiewereld en breekt uiteindelijk. A Streetcar Named Desire is een toneelstuk dat al meer dan een halve eeuw bestaat. Afgelopen week gaf de Toneelgroep Amsterdam haar interpretatie van het stuk in het Theater Frascati te Amsterdam.

A Streetcar Named Desire vertelt het verhaal van Blanche die plotseling op bezoek komt bij haar zus Stella. Blanche is decadent en schrikt dan ook van de bescheiden levensstijl van haar zus en haar vriend Stanley. In de loop van het stuk wordt duidelijk dat de decadentie enkel een masker is dat Blanche zichzelf voorhoudt en dat we eigenlijk te maken hebben met vergane glorie. Een gevallen vrouw die er niet meer uitkomt. Stella heeft moeite dit allemaal te erkennen, maar Stanley is de beroerdste niet om haar haarfijn uit te leggen hoe nep haar zus is. Stanley en Blanche staan het gehele stuk lijnrecht tegenover elkaar en als Stella vanwege haar zwangerschap in het ziekenhuis is, komt het tot een confrontatie, Stanley verkracht Blanche. Hierna is er helemaal niks meer over van de persoon die Blanche ooit was. Uiteindelijk laat Stella haar opnemen in een kliniek.

Het stuk is vrij lang en het is dus een uitdaging om dit voor het publiek zo interessant mogelijk te maken. Hierin is de Toneelgroep Amsterdam vrij goed geslaagd. Tamar van den Dop geeft in de rol van Blanche een mooie vertaling van een geknakte vrouw die de façade omhoog probeert te houden. Ze geeft haar personage eigenzinnige trekjes mee, waardoor elke zin interessant is om naar te luisteren. Haar vertolking verveelt niet snel. Ook de muziek heeft een groot aandeel in het behouden van de interesse. Het voorziet het stuk van een jazzsfeer, waardoor de toeschouwer zich waant in de jaren vijftig. De muziek steunt de tekst en als Blanche vraagt Mitch te vertrekken en brand schreeuwt, vergat ik het toneel en dacht ik heel eventjes dat ik naar een film aan het kijken was. Verder zit het publiek links en rechts van het decor dat het huis van Stella voorstelt. De spelers spelen met deze situatie en dit maakt het stuk dynamisch en houdt de kijker actief, wat zeker belangrijk is bij een stuk dat de toeschouwer wel drie uur zoet houdt.

Hoewel er een hoop moeite wordt gedaan om de interesse te behouden, vind ik het laatste uur net te lang. Een hoop mensen in de zaal begonnen te wiebelen op hun stoelen en de aandacht verslapte aanzienlijk. Ook begrijp ik sommige keuzes in het stuk niet. Zo zijn een aantal rollen mij compleet onduidelijk. Het Turkse huisgenootje doet het leuk in het stuk, maar een meerwaarde voor het geheel is nergens te bekennen en af en toe komen er borstjes en piemels te voorschijn in the name of artistiekheid, maar waarom en wat dat voor het stuk doet is mij onduidelijk.

Concluderend, een mooi stuk met veel pieken, maar ook dalen.

Wat?: A Streetcar Named Desire
Waar?: Theater Frascati
Wanneer?: Zaterdag 27 September
Wie?: Toneelgroep Amsterdam
Regie?: Eric de Vroedt
Met?: Mohammed Azaay, Tamar van den Dop, Janni Goslinga, Wouter van Oord, Çigdem Teke, Leon Voorberg

Prada in tweekamer woning zorgt voor een lach en een traan

2008-09-25T00:56:00.000-07:00

RECENSIE, Madelon Meester
gepubliceerd op 25 september 2008 09:51, de Volkskrant.

Een ooit zo harmonieus samenleven wordt verstoord wanneer Blanche het leventje van zus Stella en haar allochtone echtgenoot Stanley komt binnenvallen. Blanche is op de vlucht voor haar verleden, wat deze ook zijn mag. En zoekt als laatste optie haar heil bij zus Stella met wie ze ooit zoveel gemeen had. Inderdaad ooit, want wanneer Blanche in haar designeroutfitje het kleine tweekamer appartement van Stella en Stanley betreedt kan ze maar moeilijk geloven dat haar zuster werkelijk op deze manier leeft. Al vrij snel wordt duidelijk dat Blanche en Stanley elkaar niet liggen. Stanley zou niet goed voor Stella zijn en Blanche zou alles bij elkaar liegen. Stella bevindt zich in een tweestrijd waarbij zij uiteindelijk voor manlief Stanley kiest en zuster Blanche afgevoerd wordt.

Dit keer is het Eric de Vroedt die de regie van de klassieker “A Streetcar named Desire” van de Amerikaanse toneelschrijver Tennessee Williams op zich genomen heeft. Deze kans krijgt hij door het project TA-2. Een samenwerkingsverband tussen Toneelgroep Amsterdam en Toneelschuur Producties. Een project waarbij jonge makers de kans wordt gegeven hun talenten te ontplooien.

En met dat talent van Eric zit het wel goed zo te zien. Met Mightysociety liet de in 1972 geboren regisseur al eens zien dat hij vernieuwend theater maken kan, en met A Streetcar named Desire wordt dit nog eens bevestigd. Er wordt een absurdistische speelstijl neergezet die zo nu en dan behoorlijk op de lachspieren werkt. Vooral Tamar van den Dop die de rol van Blanche op zich heeft genomen rolt van typetje naar typetje en laat zien wat voor ongekend talent zij in huis heeft. Zuster Stella die door Janni Goslinga wordt gespeeld is de nuchtere van het stel en weet zo nu en dan de kwetsbare Blanche naar boven te halen waardoor een lachbui nog geen minuut later plaats maakt voor het wegpinken van een traantje omdat het zo schrijnend is allemaal. Een zeldzame puurheid en schoonheid ontstaat.

Dit laat zich het best zien in de laatste scène waarin Blanche in de veronderstelling is opgehaald te zullen worden door een zekere vriend maar er in werkelijkheid op de dokter gewacht wordt die haar mee zal nemen. Het besef dat er iets niet in de haak is groeit langzaam bij Blanche. Ze doet nog een laatste ontsnappingspoging die heimelijk faalt. Hoofdschuddend, huilend en verloren laat Blanche zich door de dokter meevoeren. Stella blijft huilend achter, haar oude leventje kan weer opgepakt worden, maar wil zij dit nog wel? Kippenvel.

A Streetcar named Desire door Eric de Vroedt. Gezien op vrijdag 19 september in theater Frascati. Nog te zien tot: 27 september.

Geleur met een laptop

2008-09-24T13:33:00.000-07:00

Eén klein lampje op een lange stok brandt fel op het moment dat het publiek de theaterzaal binnen komt lopen. De lange, glazen tafel waaraan de lamp bevestigd is, blijkt gedurende de performance Motel Aloof steeds meer oude lampenkappen te kunnen dragen. Ze knipperen wat terwijl actrice Medi Broekman ze aansluit op het stopcontact en blijven daarna rustig schijnen. Een keer versiert ze een peertje met een paar bruine papieren zakken, onder een andere, iets grotere lamp schuift ze een bak water met waterplantjes. In het tegenlicht dat al die kleine lampjes over het publiek uitstrooien zijn veel van de andere objecten waarmee de actrice in de weer is moeilijk tot niet te herkennen. Vaag ontwarren we de vorm van een tiental appels die in een onregelmatig patroon over de tafel verspreid worden, een fles water (of is het olie) waarmee armen en benen gewassen of ingesmeerd worden. Wat het allemaal te betekenen heeft blijft tot het einde onduidelijk.

Terwijl Medi Broekman zich met trage, betekenisvolle bewegingen over het podium verplaatst, wordt de aandacht van het publiek al vanaf het begin vooral getrokken door de laptop die midden op de tafel staat, met het beeldscherm naar de tribune gericht. Op de laptop is via het computerprogramma Skype contact gelegd met de tweede performer, Annelot Dits. Al snel blijkt dat zij zich niet in het theater bevindt, maar gewoon thuis zit. Bij alles wat ze doet neemt ze de camera die bevestigd is aan haar computer mee, zodat wij live al haar handelingen kunnen volgen. Zo zien we haar een kopje koffie zetten en opdrinken, een lap vlees bereiden en daadwerkelijk een douche nemen. Wanneer de verbinding door technische redenen zo nu en dan verbroken wordt, klinkt door de boxen in de theaterzaal zachtjes een etude van Chopin en begint Broekman als op commando onverstaanbaar te fluisteren. De rest van de tijd worden de geluiden van Dits die door de computer flink vervormd worden, versterkt door de zaal gesmeten.

Van het begin tot het einde blijft het grof giswerk naar wat de dames van Stichting Motel Aloof bedoeld moeten hebben met deze voorstelling. Geen van de dingen die we zien gebeuren lijkt te maken te hebben met een willekeurige andere. De dames maken geen contact met elkaar, behalve wanneer er weer gebeld moet worden na een verbroken internetverbinding. Dat lijkt nou net niet de bedoeling te zijn, hoe kun je immers technische storingen regisseren? Toevallig zijn het wel de enige interessante momenten van de avond; een korte tijd zien we Broekman en Dits samen op het podium, zij het slechts visueel, met elkaar in wat je een gesprek zou kunnen noemen.

Een bijzondere sfeer is het wel, niet te duiden zo warrig en leeg tegelijk. En wat we zien zet zeker aan tot nadenken: Zou het gaan over integratie? Over vriendschap op afstand? Over de eenzaamheid die door het wereldwijde netwerk wordt gevoed? Gaat het over licht, in al zijn facetten, is het een sfeerimpressie? Of, en dat zou zomaar kunnen, gaat het misschien wel helemaal nergens over?

Motel Aloof door Annelot Dits en Medi Broekman. Gezien op 24 september in Studio K. De voorstelling is aldaar nog te zien tot en met vrijdag 26 september en gaat daarna op tournee. Voor het programma en meer informatie kijk op www.motelaloof.com.

Multiculturele theatergroep Cactus geeft stof tot nadenken

2008-09-23T14:41:00.000-07:00

Een harde zoemer gaat af. ‘Fout! Vraag nóóit een tweede koekje bij de koffie, dat doen Nederlanders niet!’

Verkassen & Verkazen. Een voorstelling over een grote stap: het naar Nederland komen. Een voorstelling over het zoeken naar een eigen identiteit tussen twee culturen. Dagelijkse cultuurverschillen en typisch Nederlandse gewoontes. De eenzaamheid en het missen van een eigen land en familie. Een voorstelling over spanning: mag ik in Nederland blijven? Kortom, een stuk over het leven van een groep allochtone jongeren op de grens van twee culturen.

Caroline Leisink is in 2005 afgestudeerd aan de opleiding docent drama aan de theaterschool van Arnhem. Sindsdien maakt ze met haar jongerentheatergroep ‘Cactus’ voorstellingen over verschillende maatschappelijke thema’s. In Verkassen & Verkazen staan de bovenstaande aspecten van het opgroeien in twee culturen centraal. Dit vormt een flitsend stuk vol dans, zang en muziek. Het verhaal is ontstaan - zo vertelt de regisseuse voor aanvang - naar aanleiding van improvisaties en gesprekken met de amateurspelers die onder andere afkomstig zijn uit Togo, Irak, Suriname en Turkije.

De Arnhemse jongeren staan, ondanks hun weinige ervaring, zelfverzekerd en enthousiast op het toneel. De één danst, de ander zingt en weer een ander rapt. Ook persoonlijke verhalen worden gedeeld met het publiek. De verschillende scènes volgen elkaar in een rap tempo op. Een bankje, een straatnaambord met daarop ‘school’, ‘thuis’ en ‘straat’ en een haringkraam vormen het decor dat helaas de uitstraling heeft van een schoolcabaretdecor. Tijdens de voorstelling komen op de achterwand verschillende filmfragmenten voorbij om scènes in te leiden of te verduidelijken. Minpunt is dat deze fragmenten niet altijd juist ingezet worden waardoor de synchronie met het spel soms enigszins verloren gaat.

Hoewel er serieuze onderwerpen behandeld worden, komen af en toe grappige Nederlandse clichés voorbij. Tijdens een inburgeringtest bijvoorbeeld vallen enkele spelers door de mand wanneer zij om een tweede koekje bij de koffie vragen. Blokjes kaas, Koninginnedag, Hollandse haring, maar ook hoofddoeken passeren de revue. Leisink heeft geprobeerd een balans te vinden tussen enerzijds een serieus thema, anderzijds de geestige aspecten daarvan.

Ondanks het wat amateuristische karakter van dit stuk komt het wel oprecht over. Misschien komt het omdat de jongeren in wezen zichzelf spelen. Ze weten precies hoe het voelt om aangestaard te worden, genegeerd en afgewezen te worden. Ze maken het dagelijks mee. Het soms ontroerende verhaal ontvouwt zich voor het publiek dat overigens zelf ook een opvallend multicultureel geheel vormt. Verkassen & Verkazen is een voorstelling die het publiek confronteert met zaken waar men in het algemeen liever niet over praat. Wat bij blijft: de onzekerheid en de angst die deze jongeren dag in, dag uit voelen. Aan het einde van de voorstelling wordt het publiek het podium op geroepen om samen te dansen op de beatbox- en rapkunsten van de spelers. Het enthousiasme werkt aanstekelijk tijdens deze voorstelling, en ook al beheert de één de Nederlandse taal wat beter dan de ander, de boodschap is duidelijk: iedereen is op zoek naar waardering, respect en een plekje om te leven.

‘Verkassen & Verkazen’, theatergroep Cactus onder leiding van Carolijn Leisink. Theaterwerkplaats ‘De Zaal’ te Arnhem, 21 september 2008. Wordt voorlopig niet meer gespeeld. Kijk voor meer informatie op www.carolijn.leisink.nl of www.theatergroepcactus.nl.

Recensie 3

2008-09-23T05:00:00.000-07:00

PRACTIG ACTEERWERK IN EEN BIJZONDER REALISTISCHE STREETCAR

A Streetcar Named Desire door Toneelgroep Amsterdam en Toneelschuur Haarlem. Tekst: Tennessee Williams. Regie: Eric de Vroedt. Spel: Tamaar van den Dop, Janni Goslinga, Mohammed Azaay, Wouter van Oord, Cigdem Teke en Leon Voorberg. Gezien op: 16 september in theater Frascati Amsterdam. Informatie en reserveren: www.toneelgroepamsterdam.nl

‘Magie! Ja, ja, magie! Niet de waarheid, maar wat waar zou moeten zijn.’ Dit is geen definitie van theater. Dit is de mening van Blanche, de hoofdpersoon uit A Streetcar Named Desire. In dit stuk waar alles om leugens en om de waarheid draait, proberen de personages te vluchten in hun eigen wereld waar ze steeds elkaar weer tegen komen. En in de opstelling van Toneelgroep Amsterdam komen ze niet alleen elkaar, maar ook hun publiek voortdurend tegen.
Deze enscenering, van regisseur Eric de Vroedt, speelt zich af in een zeer realistisch decor: het huis van Stanley en Stella Kowalski, compleet met keuken, slaapkamer en een wc die echt doortrekt. In dit huis bevinden zich geen muren, maar de acteurs spelen consequent dat de muren er wel zijn. Het publiek zit aan weerszijden van het huis en gluurt als het ware binnen bij het echtpaar Kowalski.
En daar binnen gebeurt nogal wat nu Blanche (Tamaar van den Dop), de oudere zus van Stella (Janni Goslinga), ineens op de stoep staat. De zusjes, die dezelfde keurige opvoeding hebben genoten, worden na jaren geconfronteerd met de verschillende keuzes die ze gemaakt hebben. Blanche is op de vlucht voor haar verleden. Haar angst en verdriet hebben haar tot een bijna schizofrene vrouw gemaakt, prachtig gespeeld door van den Dop. Stella daarentegen is getrouwd met de immigrant Stanley (Mohammed Azaay) en heeft gebroken met het milieu waarin ze is opgegroeid.
De botsingen tussen Stanley en Blanche, de moeilijke, maar onvoorwaardelijke liefde die de zusjes voor elkaar voelen en de nachtmerries uit het verleden bieden de acteurs een flinke uitdaging om te spelen. Maar ieder van hen zet in het realistische decor een geloofwaardig stuk acteerwerk neer. De heftige scènes vol ruzies en tranen worden opgevolgd door korte grappige gesprekken, afgewisseld met een verdrietige monoloog.
Absoluut geweldig zijn de scènes tussen Blanche en Mitch (Leon Voorberg). Mitch, een vriend van Stanley, is onhandig, komt niet uit z’n woorden en woont nog bij z’n moeder. Maar hij is innemend en lief en als hij uitgaat met Blanche werkt zijn onhandige gedrag niet alleen op de lachspieren, maar weet hij ook een gevoelige snaar te raken. Met een enorm gevoel voor timing zetten Van den Dop en Voorberg een eerste afspraakje neer waar alles mis gaat.
Dat alles misgaat in het leven van de personages uit A Streetcar moge duidelijk zijn. De Vroedt heeft met z’n topcast, deels spelers van Toneelgroep Amsterdam en deels gastspelers, een prachtige en intelligente voorstelling gemaakt van dit bekende stuk van de Amerikaanse Tennessee Williams. Met name de tweede helft van deze 3,5 uur durende voorstelling is aangrijpend en het ingeleefde spel van de acteurs sleurt het publiek door een achtbaan van emoties.
Het publiek wordt meegezogen in de magie van het stuk en even gelooft het weer in de magie van het leven. Maar net als in het ‘echte’ leven, kan ook op het toneel de magie het niet altijd winnen van de waarheid. Deze voorstelling maakt de strijd tussen wat waar is en wat waar zou moeten zijn tot een overdonderende en ontroerende strijd die men moet ervaren en voelen om het te begrijpen.

Een lange, hilarische lezing in de stadsschouwburg

2008-09-18T08:25:00.000-07:00

Terwijl het publiek binnenstroomt is het toneelstuk voor Kees Hulst in de rol van meneer de Bruyn al begonnen. Als een verwarde leraar loopt hij enigszins ongemakkelijk en nerveus rond over het podium en heet hier en daar wat mensen welkom. Net als meneer de Bruyn oogt het decor ook wat rommelig. Men kijkt naar een huiskamer waarin een groot scherm staat met daarop de tekst;”Wat doen wij er toe”? Een lezing over ethiek. Ik krijg onmiddellijk flashbacks naar mijn studietijd in Maastricht.

Meneer de Bruyn blijkt een voorzitter van een culturele stichting te zijn die de lezing van professor Henrik van Woerdekom gaat inleiden. Deze taak neemt hij zeer serieus en dat inleiden duurt dan ook erg lang. Het wordt dan ook duidelijk dat de stichting eigenlijk een andere locatie had geregeld, maar daar toch niet terecht kon en daarom vastzit aan de stadsschouwburg waar al een ander decor klaar stond voor de volgende dag. Het lange inleiden, informeren en verklaren van meneer de Bruyn had in de eerste instantie een hilarisch effect maar na een tijdje maakte dit gevoel plaats voor verveling. Dit heeft echter niks te maken met het acteerwerk van Kees Hulst, want hij zet de rol simpelweg geniaal neer, maar met het stuk zelf. Het heeft een gevoel van Engelse humor. Voorspelbare en flauwe humor. Helaas vond ik het na een poosje niet meer leuk, maar dat is geheel persoonlijk, want er waren ook hartstikke veel mensen die bulderden van het lachen.

Wanneer we dan eindelijk klaar zijn met de inleiding begint professor Henrik van Woerdekom aan zijn lezing. Dit gaat niet zonder slag of stoot, want de inmiddels niet meer grappige meneer de Bruyn is moeilijk af te schudden. Als de professor dan eindelijk goed op gang is, wordt hij weer verstoord. Ditmaal door zijn moeder die hem een kopje koffie komt geven. Als later ook nog blijkt dat zijn minnares, zijn vrouw en zijn dochter in de zaal zitten, komt er weinig meer van het geven van een lezing.

Ik vertel nu in vogelvlucht wat er zoal gebeurt, maar in werkelijkheid wordt hier ongeveer twee uur voor uitgetrokken. Dit duurt gewoon allemaal veel te lang! Het laatste personage, de dochter, komt pas net voor het einde van het stuk in de picture. Dat arme kind moet dus elke voorstelling anderhalf uur in de zaal zitten alsof ze bij het publiek hoort! De afwisselingen hadden veel sneller gekund. Nu gleed mijn aandacht gewoon te vaak weg. Ondanks dat de acteurs een topprestatie neerzette, want zij speelden hun rollen erg geloofwaardig en grappig. Het schortte dus aan het toneelstuk zelf. Gelukkig kwam er op het einde wel vaart in, waardoor het dynamisch werd en ook weer grappig en ik uiteindelijk met een fijn gevoel naar huis ging.

Wuivend graan is een voorstelling die langzaam voortkabbelt, maar absoluut zorgt voor wat hilarische momenten. Het is een leuke avond uit en ik zou dus ook adviseren om absoluut te gaan kijken!

Voorstelling: Wuivend graan
Van: Wim T. Schippers
Regie: Titus Tiel Groenestege
Spelers: Titus Muizelaar, Kees Hulst, Nelly Frijda, Randy Fokke, Raymonde de Kuyper en Olga Zuiderhoek
Wanneer: 13 september 2008
Waar: Stadsschouwburg Amsterdam

Energievolle compilatie van twintig jaar danstheater

2008-09-18T04:20:00.002-07:00

De voorstelling ‘Spiegel’ is een compilatie van scènes uit de producties die Wim Vandekeybus de afgelopen twintig jaar heeft gemaakt met zijn gezelschap Ultima Vez. Niet alleen levert dit een mooie terugblik op, maar vooral ook een prachtige fragmentarische voorstelling waarin thema’s als kwetsbaarheid, aantrekken en afstoten en de dood centraal staan.

De voorstelling opent met een vrouw die op de grond ligt en een danser die met grote kracht op het toneel staat te stampen. Hij komt steeds dichter bij de vrouw totdat hij vlak naast haar staat en zij weg moet rollen om te voorkomen dat ze door hem geraakt wordt. Hij blijft om haar heen stampen en met grote snelheid en timing weet zij steeds net op het juiste moment aan zijn voeten te ontkomen. Dit wordt moeilijker naarmate er meer stampende dansers en ook meer dansers liggend op de grond erbij komen. Iedereen rolt en stampt door elkaar heen maar niemand wordt echt geraakt. Deze opening is toonaangevend voor de rest van de voorstelling. Vandekeybus wil vooral de kwetsbaarheid laten zien en doet dit onder andere door zijn dansers stenen naar elkaar te laten gooien en ze hard op het toneel te laten vallen. Ook verschijnen ze naakt op het toneel en hangen aan stoelen en haken ver boven de grond.

‘Spiegel’ is een zeer theatrale dansvoorstelling waarin een aantal dansers zich van hun komische kant laten zien en interactie met het publiek niet uit de weg wordt gegaan. Individueel zijn alle dansers erg sterk, maar de mooiste scènes van de voorstelling zijn de momenten dat de gehele groep bij elkaar is. Energieke en chaotische momenten worden er op het toneel gecreëerd, waarbij de dansers laten zien dat ze perfect op elkaar zijn ingespeeld en samen zorgen ze voor prachtige beelden.

Het toneel is leeg met aan de achterkant een gordijn waar doorheen gekeken kan worden. Dit levert mooie beelden op, bijvoorbeeld wanneer de contouren zichtbaar worden van drie dansers die aan het douchen zijn en we de rook zien opstijgen. Maar een van de mooiste en meest indrukwekkende scènes is die waarin de dansers stenen op het toneel neerleggen en daarmee ook naar elkaar gooien.

Minimale belichting zorgt in de eerste paar scènes ervoor dat de dansers soms half in het donker staan, wat een prachtig schimmenspel oplevert. Later wordt het licht feller en ook de dans wordt heftiger. Acrobatische toeren worden uitgevoerd en een spel van aantrekken en afstoten begint. Het eindbeeld is heftig, een bloedrode achtergrond en dansers die in haken hangen. Ze laten zich een voor een vallen, kleden zich uit en laten kleding en schoenen achter op het toneel.

De verschillende scènes vertellen allen hun eigen verhaal maar lopen vaak vloeiend in elkaar over. Ze laten de veelzijdigheid van het werk van Vandekeybus en van zijn dansers zien. Het geheel is een prachtige tocht geworden door twintig jaar werk van Wim Vandekeybus met Ultima Vez.

Ultima Vez met de voorstelling ‘Spiegel’. Gezien op 16 september 2008 in Stadsschouwburg Amsterdam. Regie en choreografie: Wim Vandekeybus. Dansers: laura arís alvarez, konstantina efthimiadou, elena fokina, robert m. hayden, piotr torzawa, jorge jauregui allue, ulrike reinbott, helder seabra, giovanni scarcella.

Chaotische, korte monoloog

2008-09-18T04:20:00.001-07:00

‘Mr. Theater komt anders thuis’ is een monoloog over de belangrijkste gebeurtenissen in het leven. De loop van het leven wordt gezien als een theaterstuk waarbij de opkomst, de liefde en sterven tot de meest cruciale momenten behoren. Helaas worden deze momenten op een onsamenhangende manier gebracht en lijkt de voorstelling van de hak op de tak te springen.
Het decor bestaat uit een tafel, een aantal stoelen en een kapstok. Gelijk na zijn opkomst gooit de acteur (Vincent Lodder) het hele decor omver zodat er op het toneel een chaos ontstaat. Deze chaos is zoals hijzelf zegt “een weerspiegeling van mijn innerlijke leven”. Aan het eind van het stuk, en dus zijn leven, wordt deze chaos weer opgeruimd.
In de beschrijving van de voorstelling stond dat deze zou spelen met theaterconventies en nergens zou lopen zoals je verwacht. Maar deze theaterconventies, zoals het decor en de overdreven sterfscène, waren zeer voor de hand liggend. Het idee achter de voorstelling was zeker interessant maar de regie heeft er een onoriginele voorstelling van gemaakt.
Vincent Lodder overtuigt niet met zijn spel. Hij is slordig en lijkt een groot deel van de tijd niet volledig geconcentreerd op wat hij aan het doen is. Dit kan te maken kan hebben met het feit dat hij een rekwisiet kwijt raakte waardoor hij een deel van zijn monoloog moest overslaan.
Doordat een deel van de monoloog werd overgeslagen stond het publiek na iets meer dan 10 minuten alweer buiten terwijl deze monoloog toch echt 20 minuten hoorde te duren. Een goed oordeel valt dan ook niet te geven over deze voorstelling aangezien deze niet in zijn geheel te zien is geweest.

Theatergroep Larf met ‘Mr. Theater komt anders thuis’. Gezien op 7 september 2008 in de kleine zaal van het Rozentheater. Tekst: Will Eno. Spel: Vincent Lodder. Regie: Muriël Besemer.

Absurdistische eendenjacht

2008-09-18T04:20:00.000-07:00

‘Woof, Daddy’ is een absurdistische muziektheatervoorstelling waarin een vader met zijn zoon op eendenjacht gaat. Hij wordt nog steeds achtervolgd door het overlijden van zijn hond en de verdwijning van zijn dochter. Ook zijn zoon heeft nog zo zijn vragen bij deze mysterieuze verdwijning. Aan de andere kant het toneel vindt ondertussen een ontmoeting plaats tussen de dochter en de (pratende) hond. En vanaf dat moment wordt het langzaam maar zeker duidelijk wat er nu echt is gebeurt.
De voorstelling kent een aantal onverwachte plotwendingen waardoor je tot het eind geboeid blijft en op de juiste momenten is er een komische insteek. Deze komische momenten en de zang en dans tussendoor zorgen ervoor dat het een licht stuk blijft ondanks het tragische onderwerp. Helaas wordt de tragische kant van het verhaal hierdoor wat onderbelicht. Dit komt ook doordat er teveel in een te korte tijd gebeurt.
De spelers bevinden zich in een vierkant op de vloer die is afgeplakt met tape. Daarachter zijn videobeelden te zien die de belangrijke momenten versterken en een mooie achtergrond vormen voor de rustigere momenten in het stuk. Het licht is simpel maar effectief, voornamelijk tijdens de dans van de vader en de hond zorgt het licht voor een mooi effect.
Alle vier de acteurs waren overtuigend in hun spel, in het bijzonder Janice Slot die vanaf het eerste moment geloofwaardig was in de rol van pratende hond en Saskia Polderman die zonder enige moeite twee verschillende rollen speelde.
In ‘Woof, Daddy’ zou de tragiek wat meer naar voren mogen komen maar verder zit de voorstelling goed in elkaar. De acteurs, mise-en-scène en de zang en dans vormen een sterk geheel en zorgen voor een lichtvoetige en vermakelijke voorstelling.

Transversal Theater Company met ‘Woof, Daddy’. Gezien op 7 september 2008 in het Melkweg theater. Tekst en regie: Bryan Reynolds. Spel: Stan Limburg, Mathieu van den Berk, Saskia Polderman en Janice Slot.

Recensie 2

2008-09-18T03:14:00.000-07:00

(BR)OER! IS EEN AANEENSCHAKELING VAN KRACHTIGE BEELDEN DIE ONTROEREN EN VERMAKEN

(BR)OER! door KNOEST. Spel: Karen Mulder, Bart Krull en Gjalt Lindeboom.
Eindregie: Esther Eij. Tekst: Elfie Tromp. Gezien op: 12 september in Buurtboerderij Westerpark Amsterdam. Informatie en reserveren: www.knoest.info

Er waren eens twee broers. Ze woonden samen op een boerderij. Elke ochtend wasten ze zich, dronken ze een slok water en trokken ze hun overall aan. Dan keken ze naar hun land en zwegen. Tot er ineens een vrouw het hek oversprong en het evenwicht van de broers omver schopte.
(BR)OER! is de eerste voorstelling van het trio Knoest, gevormd door Karen Mulder, Bart Krull en Gjalt Lindeboom. De drie jonge makers hebben zich, geïnspireerd door O’Neills Begeren onder de olmen, vol overgave gestort op het boerenbestaan. Ze ploegen door de aarde, ze vallen, ze snuiven. De twee broers, die hun erf nooit verlaten, zijn rauw en puur. Het zijn echte mannen. Van weinig woorden.
De voorstelling is een aaneenschakeling van sterke beelden. Twee lompe boeren en een vrouw in een rood jurkje op een bankje is er zo een. De acteurs hebben het lef weinig te spreken en dat werpt z’n vruchten af. Hun stil spel is zo sterk en overtuigend, dat het soms jammer is dat de krachtige stiltes worden doorbroken met woorden die het heldere spel teveel uitleggen en benadrukken. Met name de vrouw (Mulder), heeft storend veel tekst.
Naast de woordenloze dialogen bevat (BR)OER! een aantal zeer geestige scènes. Ooit een boer een gedicht horen declameren? Of een boer gezien die eigenlijk een cowboy wil zijn? Of twee boeren een dansje zien doen? Deze boeren doen het. En bij alles wat ze doen, blijven ze boers. Zo ook in de omgang met de vrouw die plots hun leven binnenwandelt. De jongste broer is gecharmeerd en doet z’n best het haar naar de zin te maken, de oudste broer weet niet wat hij er mee aan moet en zet z’n onvermogen om in geweld.
Want waar boeren liefde voor voelen, is niet voor vrouwen, maar voor hun koeien. Een van de mooiste scènes is dan ook de geboorte van een dood kalfje. Hulpeloos wordt het dode dier naar buiten gesleept. En dan heb je even heel erg te doen met die onbeholpen boeren die tegen hun emoties vechten.
De locatie, een boerderij in het Westerpark, geeft de voorstelling een extra dimensie en zorgt voor de juiste sfeer. De gehele omgeving wordt door de spelers benut en het publiek vergeet dat het zich midden in Amsterdam bevindt. Af en toe loeit er een koe. Het stadse leven wordt even ingeruild voor het boerenbestaan en de stadse zorgen over huizen, trams en werk schoppen de boeren omver.
Maar uiteindelijk is het boerenleven zwaar en onveranderlijk. ‘Verandering is verraderlijk’ zo meent de oudste broer. En een vrouw past niet op de boerderij, ze brengt verandering met zich mee. In haar rode jurkje druipt ze weer af. Dan zijn er slechts nog de twee broers, hun koe en hun land.
Regendruppels vallen zacht op de poncho’s van het publiek. Maar Knoest. speelt, regen of niet, Knoest. speelt, misschien wel het liefst met regen.

Enerverende Hoogmis met een wijntje erbij

2008-09-18T02:25:00.000-07:00

Rolden De Bloeiende Maagden tijdens hun voorstelling Lege Maag nog naakt door de vanille vla; vanavond verzorgen Minou Bosua en Ingrid Wender een moderne, niet-kerkse Hoogmis die beter is dan de Efteling, langer duurt dan een XTC pil en niet voor een droge mond na afloop zorgt. Althans, dat wordt beloofd. Bekend om hun controversiële voorstellingen staat het cabaretduo dit seizoen op de planken met Donkey God en het bonus-sacrament: een liturgie waarin alles mogelijk is.

Alvorens de ‘mis’ begint, wordt het publiek gevraagd een slok water te nemen, flink te gorgelen en het restant terug te spugen in de rondgaande kelken. Vervolgens worden er misboekjes uitgedeeld waarin het programma uiteengezet is. Een vloeklied, absolutie en een collecte staan onder andere in het vooruitzicht.

Het ietwat chaotische maar enthousiaste duo neemt het publiek mee naar een wereld waarin haat en geweld tot het verleden behoren. De zaal moet deze avond compleet gezuiverd worden van zogenaamde negatieve ‘gifwolken’. Staande op een ladder betoogt Ingrid Wender, de priester, vol overgave waarom we vaker iemand voor moeten laten gaan bij de bakker: het blijkt dé ultieme oplossing voor al het geweld in de wereld.

Tijdens de schuldbekentenis worden gedurfde gewetensvragen gesteld aan het publiek. Op erg persoonlijke vragen volgt gegiebel uit het publiek, waarop de priester ontvlamt in een preek die oproept tot het loslaten van schaamte en het vrijlaten van spontaniteit.

De priester pleit bovendien voor een positieve houding tegenover water. De aangekondigde evangelielezing blijkt vervolgens een diavoorstelling waarin verschillende waterkristallen worden getoond. De zuiverste en mooiste kristallen zijn een gevolg van positieve energie. Opeens komen de eerder vol gespuugde kelken weer tevoorschijn en blijkt het water door de ontstane positieve sfeer totaal ‘ontfluimd’ te zijn! Opnieuw gaat de kelk rond; en ja, ook ik nam een slok...

Het publiek speelt een cruciale rol tijdens deze voorstelling die moeilijk te bestempelen is als cabaret: de twee improviseren knap en snel op de verhalen en reacties van het publiek. Er worden mensen naar voren gehaald, we zingen mee met de tussenzang en geven gul tijdens de collecte. Enthousiast en enigszins eerlijk publiek maakt dat deze show, want dat is het, soepel verloopt.

Onder het genot van een glas rode wijn die we drinken uit de rechterhand van onze buurman (het vertrouwen en de naastenliefde groeit naarmate de voorstelling vordert), wordt democratisch besloten wie de opbrengst van de collecte mee naar huis mag nemen. Een luttel bedrag van €159,70 wordt toegekend aan Lenny, een vanaf aanstaande zaterdag dakloze studente. Een algeheel gevoel van weldaad vulde de Grote Zaal van het Posttheater.

De Bloeiende Maagden hebben het in volle overtuiging waargemaakt: hoewel, de belofte dat het langer zou duren dan een XTC pil kan ik niet verifiëren. Wel weet ik dat ik zonder droge mond het theater verliet! En zoals ook geldt voor de Efteling: een tweede bezoekje brengen aan de Hoogmis van deze Bloeiende Maagden lijkt mij geen straf. Integendeel.

‘Donkey God en het bonus-sacrament’, door De Bloeiende Maagden (Minou Bosua en Ingrid Wender). Gezien: 18 september in Posttheater te Arnhem. De voorstelling wordt nog tot februari 2009 in verschillende theaters in Nederland gespeeld. Meer informatie: www.harrykies.nl

Omgekeerde Wereld

2008-09-17T06:54:00.000-07:00

Bomen ondersteboven, lantaarnpalen omgekeerd, huizen van onderaf, een lucht waar je op neer kijkt. Dat is de ervaring die je meekrijgt wanneer je jezelf laat meevoeren door het locatieproject “Hartstocht” van Dries Verhoeven en Roos van Geffen.

Hartstocht werd zes jaar geleden gemaakt voor Brugge Culturele hoofdstad en is speciaal voor de openingsweek van theater Frascati naar Amsterdam gehaald. De wereld op een andere manier bekijken is het doel. Een concept dat Dries Verhoeven nog veelvuldig in andere voorstellingen als: “Niemandsland”, “U bevindt zich hier” en “De grote beweging” heeft gebruikt.

Tijdens dit locatieproject wordt het publiek in een zes persoonsbusje rondgereden door Amsterdam. Door middel van een spiegel op schoot beleef je de stad op geheel andere wijze dan een ieder ander dan Spiderman gewend is. Namelijk ondersteboven. En dat is best bijzonder. Want een simpel idee als een spiegel op schoot zorgt voor een filmische blik. “Wat is een boom van onderaf toch eigenlijk mooi!” denk ik verrukt bij het zien van de eerst gepasseerde boom vanuit dit kikkerperspectief. Het gevoel onderdeel uit te maken van een film wordt versterkt door de koptelefoon die elke passagier op krijgt. Achtergrondgeluiden, voetstappen in een hoop bladeren, het knappen van takjes, industriële muziek. De stad glijdt traag aan je voorbij. Wat een ruimte en waar is alle hectiek gebleven?

Maar na de zoveelste boom begint de verveling toe te slaan. Het verlangen om weer met beide benen op de grond te staan en de wereld weer zoals gewend te aanschouwen groeit. Net wanneer die gedachte de kop op steekt naderen we het Oosterdokseiland, en maken Dries en Roos het weer goed. Immense hijskranen die duizelingwekkende hoogtes lijken te bereiken. Betonnen tunnels met aan weerzijden lampen. Wat is boven? Wat beneden? Wat is links en wat is rechts? In een staat van verwarring naderen we de nieuwe bibliotheek. Ook van onderaf een architectonisch hoogstandje. Een bordje “Fin” en de film is ten einde.

Maar helemaal voldaan voelt het niet. Om de aandacht van het publiek drie kwartier vast te houden is meer nodig dan een spiegel op schoot in een Volkswagenbusje. Van Geffen en Verhoeven voegen geen verdere theatrale middelen toe. Wat het geheel puur maakt, maar ook vrij saai. Slechts eenmaal wordt geprobeerd het publiek te verrassen. Namelijk met het loslaten van een heliumballon. Helaas te summier om de zintuigen daadwerkelijk te prikkelen.

Toch heb ik van de tocht genoten. Ben blij dat ik de wereld even op een andere manier heb kunnen ervaren en voel me ontspannen. Maar wat is het heerlijk om weer met beide benen op de grond te staan. “Wat is een boom toch eigenlijk mooi!” Denk ik verrukt bij het zien van een boom vanuit normaal perspectief.

Hartstocht, een locatieproject van Dries Verhoeven en Roos van Geffen
Gezien: 17 september 2008, aanvang; 11.00
Locatie: Amsterdam, vertrek Nieuwmarkt

Alle kanten belicht

2008-09-16T05:25:00.000-07:00

Het Maastrichtse theatercollectief Het Geluid speelt dit jaar de derde voorstelling in een reeks over de vervreemding van het eigen lichaam. Na Kybuye Fremdköper #0 en Erwartung Fremkörper #1, komt ze nu met L’intrus Fremdkörper #2.

Broer en zus Gable en Romy Roelofsen, beide afgestudeerd aan toneelacademie Maastricht, hebben zich laten inspireren door een essay van filosoof Jean Luc Nancy, waarin hij schrijft over zijn harttransplantatie. De Roelofsens vinden een Nederlandse vervanger voor Nancy in Ad van Goon, die eveneens een boek schreef over zijn belevenissen als hartpatiënt.

Bij aanvang van de voorstelling worden we getrakteerd op een uitgebreid college van een zwangere hartchirurg. Dat het Engelssprekende personage in verwachting is en zij leven en dood in zich verenigt, is één van die aspecten die de voorstelling tot een kloppend geheel maakt. We leren over het Europese netwerk dat het mogelijk maakt om een hart van een overleden Spanjaard toch in te kunnen brengen bij een Hollander en ook leren we de moeilijkheid begrijpen van de kwestie hersendood. Het Duitssprekende personage dat dan opkomt verbeeld het onbegrip van de nabestaanden. “Er ist nicht tot!”, schreeuwt hij geheel terecht over zijn hersendode vader. Tot leven komt hij echter ook niet meer, begrijpen we nu. Het is enigszins voorspelbaar dat dan de laatste kant van het verhaal, die van de ervaringsdeskundige, volgt. De congruentie tussen de klinische zakelijkheid van de chirurg en de woede van de nabestaanden, stellen het verhaal van van Goon, die passages voorleest uit zijn eigen boek, echter in een nieuw, niet eerder te bevroeden universeel daglicht. En net als het bijna te lang heeft geduurd en de somberheid toeslaat, marcheert geheel onverwacht de Ambrassband uit Antwerpen nog even met schitterende Balkan folklore de zaal door. Het is een feest voor oog, oor én hart.

L’intruse Fremdkörper #2, door Het Geluid. Gezien op 12 september op het Fringefestival in Studio K. De voorstelling is voorlopig niet meer te zien. Voor informatie over Het Geluid: www.hetgeluid-maastricht.hyves.nl

Nomade vecht met Vondel en NAVO-soldaten

2008-09-13T05:40:00.000-07:00

Voorstelling: Gijsbreght van Aemstel
Gezelschap: Nomade

Regisseur: Ab Gietelink
Dramaturgie: Jacob Dekker

Locatie: Ruïne van Brederode
Datum: 11 september 2008

Nomade vecht met Vondel en NAVO-soldaten
door: Yvonne Kruiper

Plots is de randstad verdwenen en maakt de snelweg plaats voor kronkelende landweggetjes. Daar doemt tussen knoestige bomen een oude ruïne op. Over een houten bruggetje wordt de grond betreden waar Willem van Brederode rond 1300 zijn kasteel liet bouwen.
Anno 2008 staan er slechts nog restanten, die desalniettemin de sfeer van vroegere tijden oproepen. De slotgracht houdt nog immer de wacht en kleine lichtjes wekken vergane glorie weer tot leven.
Op deze zinnenprikkelende locatie speelt het gezelschap ‘Nomade’ de 17e eeuwse toneelklassieker ‘Gijsbreght van Aemstel’. Overigens niet de eerste ludieke locatie voor dit gezelschap. Nomade, opgericht in 1984, speelt haar voorstellingen in burchten, kerken en fabriekshallen.
Giebelink heeft ervoor gekozen om het stuk, dat in 1638 in première ging bij de opening van de Amsterdamse stadsschouwburg, op te voeren in de originele tekst. De statig rijmende zinnen vergen de nodige concentratie van de toeschouwer, maar leveren fascinerende conversaties op en doen eer aan de rijke taal van Vondel.
Terwijl de tekst intact is gelaten, is ervoor gekozen om het stuk te moderniseren door een link te leggen met de situatie in Uruzgan. Een keuze die te begrijpen en te verantwoorden is, al had een klassieke opvoering zeker nog zijn waarde gehad. Nu lijkt het stuk te blijven hangen tussen enerzijds een klassiek kostuumdrama en anderzijds de jongensdrang naar het gebruik van moderne video- en geluidstechnieken. De boodschap - dat de belegering van Amsterdam en de NAVO-acties in Afghanistan wellicht meer overeenkomsten vertonen dan aanvankelijk lijkt – wordt rijkelijk gevisualiseerd door het integreren van moderne oorlogsbeelden.
Terwijl Gijsbreght zich verschanst in de toren van de ruïne en ziet hoe zijn stad in beslag wordt genomen, hoort men helikopters overkomen terwijl de beamer nachtelijke aanvalsacties van ‘onze jongens’ voorschotelt. Heden en verleden worden zo treffend over elkaar heen geschoven, al valt het te betwisten of de vergelijking niet iets te kort door de bocht is, daar de motieven van de NAVO-troepen andere grondvesten dragen.
Het samenbrengen van twee werelden slaagt beter in de religieuze vergelijking, zoals wanneer de kerstnachtpassage wordt ontdaan van katholieke conventies. De dienst wordt een bizarre samensmelting waarin de Imam de kerstnacht inwijdt met een gezang in Islamitisch-Vondels dialect.
Daar het spel van de acteurs het stuk, op een paar momenten na, niet omhoog weet te tillen, moet zij het vooral hebben van de veelzijdigheid aan elementen. Een stadsheer verdwaasd tussen de tanks, twee uitgedoste NAVO-soldaten die in 17e eeuws rijm met elkaar converseren, een christelijke moraal overstemd door geschal uit de moskeeën en acteurs die de beregende muren van de ruïne beklimmen maken de voorstelling toch tot een ervaring die de moeite waard is.
Zoals het einde betaamt, gebiedt Rafael Gijsbreght om de stad te verlaten, met de belofte dat deze ooit in glorie zal herrijzen. “Al leit de stad verwoest, en wil daer van niet yzen: Zy zal met grooter glans uit asch en stof verrijzen.” Bij het terug op huis aangaan kan inderdaad met gerust hart worden geconstateerd; ‘die stad, die staat er.’

Onschuld in Jarretels

2008-09-12T04:47:00.000-07:00

Fringe Festival
Datum: vrijdag 5 september 2008

Voorstelling: Modelleren met modellen
Maker: Rob van Wijngaarden
Locatie: De Veemvloer

Onschuld in Jarretels
door: Yvonne Kruiper

Een etalage. Een etalagepop. Zonder kleding en met een blonde pruik. Linkervoet iets naar voren. Grote bruine, starende ogen. Ze knippert.
Het publiek dat de hal van het Veemvloer Theater binnenkomt loopt langs haar heen, niet opmerkend dat zij geen pop is. Zij die het wel zien blijven staan kijken. Een moedervlek boven haar borst. Rode bultjes boven haar schaamlip. Haar buik gaat zachtjes op en neer. Het model geeft geen kik. De gêne over zoveel intimiteit laat ze over aan de toeschouwer. Haar aanblik blijkt slechts een voorproefje, want even later wordt het publiek meegenomen naar de galerie waar de kunstenaar zijn schilderijen inclusief modellen tentoonstelt.
Rob van Wijngaarden wil naar eigen zeggen met deze expositie ingaan tegen de maatschappelijke industrie waarin het vrouwelijk lichaam louter als seksobject wordt neergezet. Hij pleit voor herwaardering van het vrouwelijk schoon als onderwerp van kunst.
In een gekunstelde rede, voorgelezen door de zogenaamde burgemeester, laat hij zijn theorieën uiteenzetten. Om zijn eigen woorden kracht bij te zetten is hij tussen het publiek gaan staan om zijn eigen betoog toe te juichen. Een dubieuze zet die zijn geloofwaardigheid niet ten goede komt.
Als van Wijngaarden werkelijk de intentie heeft om het vrouwelijk lichaam te ontdoen van het sexuele imago, is het de vraag waarom hij de meisjes, allemaal kaalgeschoren, opdracht geeft om jarretels aan te trekken. Jarretels zijn tenslotte sexy bedoeld en worden niet gedragen omdat ze zo lekker zitten.
De expositie op zichzelf is een fascinerende belevenis, maar de woorden van de maker stroken niet met wat hij ons voorschotelt. Wanneer hij ook nog eens een meisje met eigen handen uitkleedt, van bh en slip ontdoet, haar handen ruw over haar lichaam verplaatst en onderwijl foto’s maakt, overheerst bij het verlaten van de zaal toch vooral de gedachte: “wat een walgelijk mannetje”.

de idyllische illusie van het platteland

2008-09-12T04:44:00.000-07:00

Fringe Festival
Datum: vrijdag 5 september 2008

Voorstelling: B(r)oer
Locatie: Boerderij Westerpark

Gezelschap: Knoest. Spel: Karen Mulder, Bart Krull, Gjalt Lindeboom. Regie: Esther Eij. Tekst: Elfie Tromp.

De idyllische illusie van het platteland
door: Yvonne Kruiper

Twee boerenbroers leven hun leven op de boerderij. Met de koe die moet gaan kalven als voornaamste zorg, leiden ze een ordelijk bestaan. Hun leven wordt echter verstoord wanneer er op een dag een jongedame in een rode jurk over het hek klimt, het erf betreedt en geenszins van plan lijkt te zijn de laatste trein te halen. Haar stadse brutaliteit staat in schril contrast met de ietwat autistische trekken van de boerenjongens. Overrompeld door de onophoudelijke spraakzaamheid van de vrouw en bovenal door de aanwezigheid van een vrouwelijk wezen an sich, ondergaan ze de lofuitingen over het platteland. Terwijl ze de gevels versiert met kneuterige bloempotjes en ongevraagd een bourgondische maaltijd voor de heren klaarmaakt, komt de oudste broer in opstand. Hij ervaart alle veranderingen als een bedreiging en sommeert haar, met weinig boerse subtiliteit, om het erf te verlaten. De jongste broer echter, reeds in verleiding gebracht door haar poëziebundel en volle boezem, pleit voor één nachtje. De oudste broer zwicht, maar daarvoor in ruil duwt hij de jongedame hardhandig de hooischuur binnen. De kijker ziet of hoort niks, maar weet wat er zich daar afspeelt. Als de volgende dag ook nog eens het langverwachte kalf levenloos ter wereld komt, is de chaos compleet. De vrouw vertelt hoe zij als kind ooit langs de boerderij kwam en deze haar leven lang als toevluchtsoord in haar dromen koesterde. Deze ontboezeming is een eerste moment waarop het verhaal enige diepgang lijkt te gaan krijgen, maar wordt niet verder opgepakt. Gedesillusioneerd klimt de rode jurk weer over het hek waarover ze gekomen was en laat de beide heren in verwarring achter.
Wanneer het personage van Karen Mulder als stadse meid haar intrede doet, lijkt het stuk even te gaan bruisen. Helaas komt er niet genoeg spanning in de verhaallijn, waardoor het moment waarop de kijker wordt opgetild en meegenomen, uitblijft.
De entourage maakt veel goed. Terwijl het publiek zich verschuilt in de uitgedeelde regenponcho’s, ploeteren de acteurs zich dapper een weg door de modderpoel. De trein van Sloterdijk naar Centraal die om de vijf minuten voorbij dendert, wordt mooi in het verhaal betrokken. Onderwijl dondergrijze wolkenpartijen langstrekken, gaat het spel onverstoorbaar door. Want, zo stond al in de aankondiging vermeldt, ‘weer of geen weer, op het platteland gaat alles gewoon door’.

Iedereen een vluchteling

2008-09-11T11:02:00.000-07:00

Het is nauwelijks een theatervoorstelling te noemen, de indrukwekkende performance Leedvermaak die Sven Jensen dit jaar maakte voor het Fringefestival. Er komt geen acteur aan te pas. Het heeft ook niets te maken met het gelijknamige stuk van Judith Hertzberg. Wel heeft het, verrassend genoeg, alles te maken met het lot van Libische bootvluchtelingen.

In de hal van het theater krijgt iedere bezoeker een paspoortdocument aangereikt. Er staat een exotische naam op en steeds wordt ons op het hart gedrukt die naam te onthouden; “dit ben jij”. Buiten het gebouw om, langs een onaardige meneer bij een hoog, ijzeren hek, via de vluchtgangen van het theater komen we aan in een bioscoopzaaltje. Van golfplaat is een afdakje gemaakt waaronder we moeten plaatsnemen. Alles wat we nu hebben meegemaakt geeft ons het gevoel een vluchteling te zijn. Sven Jensen komt op zijn hurken voor het publiek zitten en biedt zijn excuses aan omdat het hem niet gelukt is een non-moralistische voorstelling te maken. Hij deed onderzoek naar de verschrikkelijke ervaringen van duizenden bootvluchtelingen en maakte vanuit zijn ontroerende engagement een bijzonder belevingsexperiment. Sven verlaat ons en de zaallichten doven.

En dan begint het pas echt. Er klinkt een Engelse damesstem die ons meeneemt op een bijna hypnotische reis. Starend naar de beelden op het scherm en meegevoerd door de klanken van een symfonie van Mendelssohn beelden we ons in daadwerkelijk Happy te zijn, Roland of Alex; vluchtelingen die bij aanvang van de performance net aan boord zijn geklommen van het schip dat hen naar de vrijheid moet varen. Sommigen halen de overtocht niet (zoals mijn personage), anderen blijven eeuwig ontheemd, ook al overleven ze de reis. Na een half uur staan we weer buiten, moe van deze intense ervaring, een beetje bewuster van het lijden van een asielzoeker, dankbaar voor de vrijheid waarin we terug mogen keren.

Leedvermaak van Sven Jensen. Gezien op 11 september in Studio K, Fringefestival. Nog te zien tot en met 12 september. Voor info; www.studio-k.nu of www.fringefestival.nl

WANPRESTATIE VAN ISH-TONEEL

2008-09-11T03:33:00.000-07:00

Het ISH-toneel zal ongetwijfeld hebben gedacht dat dit toneelstuk perfect in hun straatje zou passen. Een groep die probeert wat meer “straat” in het toneel te gooien, vindt toch aanspraak bij een stuk wat over gamen gaat. Desalniettemin slaat het ISH-toneel de plank volledig mis.

Helmet is een stuk dat gebaseerd is op het format van de Playstation. Hoofdrol hierin hebben twee jongens. Sal, de eigenaar van een gamewinkel en Helmet, of eigenlijk Roddy, een puber die continu in Sal’s winkel rond hangt. Beiden hebben ze gemeen dat ze de realiteit uit het oog verliezen. Ze weten het spel niet meer te onderscheiden van het leven. Klinkt als een stuk waar een initiatief als het ISH toch wel echt iets mee zou kunnen doen, maar helaas komt dit bedrogen uit, want naast een paar kleine breakdance-moves en wat beatboxing, gebeurt er weinig aparts en dat is jammer, want dan komt het dus aan op het zuivere acteerwerk van de acteurs en dat viel bij vier van de zes ontzettend tegen. Daarnaast was het ook uitermate vervelend om een uur lang naar straattaal te luisteren en dan duid ik niet op een bepaald jargon of iets dergelijks maar meer op slordige zinnen met accenten die het onduidelijk maakten de acteurs te verstaan. Er was een hoog “weet je” gehalte. Tot slot bestond het decor enkel uit kartonnen dozen, wat niet echt de impressie van een virtuele gamewereld wekte, en was het verhaal ontzettend complex. Pas na een tijdje werd me duidelijk wat precies de rol was van de jongen die naast me zat met een Playstation-controller. Allemaal jammer, want wat blijft erover als het saai is, onverstaanbaar, complex, kaal en slecht geacteerd? Juist,niet zo heel veel!

Het ISH-toneel had hier met zijn kwaliteiten, waar ze bekend om staan, veel meer uit kunnen halen! Ga niet proberen heel serieus te acteren, maar gooi er wat meer streetdance, breakdance, whateverdance in! Dan was het wellicht minder saai om naar te kijken en waren we ook afgeleid geweest van het slechte acteerwerk!

Wat?: Helmet
Tekst?: Douglas Maxwell
Regie?: Muriël Besemer
Wie?: ISH-toneel
Wanneer?: Maandag 8 September
Waar?: Rozentheater (in teken van Amsterdam Fringe festival)

BOBBEL EN/OF TIETEN

2008-09-11T03:26:00.000-07:00

Het uitgelaten publiek komt binnen. Al snel verstomt het gepraat, vanwege de aanwezigheid van een persoon op het toneel. Deze wacht geduldig tot er volledige aandacht is, haalt nog een keer adem en begint dan als een wervelwind aan zijn monoloog. De persoon draait zich om en er is een mooie vrouw te zien, maar wacht..wat is dat nou? Een bobbel? Huh? Is het nou een man of een vrouw? Binnen een paar seconden maakt Eva Marie de Waal duidelijk waar haar monoloog overgaat.

Ze speelt een hermafrodiet, een organisme dat zowel vrouwelijke als mannelijke geslachtsorganen bevat, die verkent of ze liever een meisje of een jongetje wil zijn of gewoon allebei. Tijdens deze zoektocht gaat ze alle clichés van het man en het vrouw zijn af. Iedereen in de zaal herkent zich wel in haar monoloog en lacht dan ook hartelijk om de stereotypen die ze neerzet. Met een piepstemmetje onderzoekt ze de vrouw, inclusief blonde pruik en de bijbehorende emotionele instabiliteit, om vervolgens in een rap tempo over te springen naar de man en zijn nonchalance. Gedurende de gehele voorstelling blijft het interessant, vernieuwend en weet de Waal de interesse van het publiek te behouden. Haar krachtige fysiek zorgt voor de voltallige aandacht van iedereen in de zaal en de snelle overgangen in de voorstelling die variëren van muziek naar stilte, of van rustig naar snel en actief maken de voorstelling een dynamisch geheel dat voor op en top entertainment zorgt.

Men zou ervoor kunnen kiezen dit onderwerp te benaderen vanuit een zeer serieus oogpunt, maar Eva Marie de Waal kiest ervoor om het cynisch te benaderen. De problemen van het gender worden aan de tand gevoeld op een vermakelijke manier die door haar eigen persoontje een verpletterende indruk op de mensen achterlaat. Een voorstelling waar men nog lang over napraat!

Wat?: Hermatologisch getest : M/V
Wie?: Eva Marie de Waal
Wanneer?: Maandag 8 September
Waar?: Compagnietheater (in het teken van het Amsterdam Fringe Festival)

Recensies Fringe Festival

2008-09-11T00:26:00.000-07:00

Recensies Fringe Festival
Kritiek
Drs. R. van Heuven
11 september 2008
Karolien Berkvens
5617103
Theaterwetenschap

VAN HERWIJNEN IS DE LEVENDIGSTE BEGRAFENISONDERDERNEMER VAN DE EEUW

Hoge Bomen door Leonard van Herwijnen (tekst en spel). Gezien op: 9 september 2008 in Theater Bellevue Amterdam, tijdens het Fringe Festival.

‘Dit is het.’ Een man in een pak en keurig gekamd haar wijst naar het lege toneel om zich heen. Er staat slechts een stoel. Hij drukt zijn brilletje nog wat rechter op z’n neus en begint zijn verhaal. Het verhaal van het jongetje dat vroeger altijd alleen achterin de klas zat en verliefd was op het mooie meisje Sylvia, dat hem natuurlijk niet zag staan. En nu zijn we bij hem op z’n werk. Hij is begrafenisondernemer, maar diep in hem schuilt nog steeds dat door teleurstellingen verslagen jongetje. En dat maakt hem heel triest en schrijnend grappig.
Leonard van Herwijnen is afgestudeerd kleinkunstenaar aan de Herman Teirlinck Studio. Hoewel hij pas in 2007 is afgestudeerd beweegt hij zich als een zeer ervaren en geloofwaardig acteur over het toneel in zijn vijftig minuten durende solovoorstelling. De teksten, die hij ook zelf geschreven heeft, zijn afwisselend grappig en ongelofelijk treurig. Van Herwijnen heeft niets nodig. Hij heeft z’n publiek, z’n tekst en z’n natuurlijke spel en dat is genoeg om je te verliezen in de ietwat bizarre geest van deze vreemde en toch zeer herkenbare begrafenisondernemer.
Omdat Van Herwijnen geen decor, muziek of andere ‘versiersels’ in z’n voorstelling gebruikt wordt de toeschouwer gedwongen naar hem en alleen naar hem te kijken en te luisteren. Hij vertelt beeldend over zijn leven, zijn verjaardagen als kind, de bewondering voor z’n vader, de grapjes die hij met collega’s uithaalt en de clown, clown Pietje, die hij soms (eng enthousiast) speelt. En stiekem zal iedereen deze man, hoe gefrustreerd en geestig hij ook is, tegelijkertijd verafschuwen en van hem gaan houden. En dat is knap werk van Van Herwijnen.

IN EEN WIRWAR VAN WOORDEN WIL WITTE NACHTEN ONS IETS DUIDELIJK MAKEN, MAAR WAT?

Witte Nachten door Makerscollectief MARS. Spel: Angelo Tijssens en Gilles de Schrijver.
Tekst: Angelo Tijssens naar F.M. Dostojewski. Gezien op: 9 september 2008 in de Veemvloer Amsterdam, tijdens het Fringe Festival.

Op de witte muur zijn de schaduwen van twee gestaltes te onderscheiden: een grote, kale man en een klein jongen met piekhaar. Het zijn de twee acteurs, Angelo Tijssens en Gilles de Schrijver van het Antwerpse Makerscollectief MARS. In een fel licht dat recht van voren komt spreken zij rap met Vlaamse tongval hun teksten uit. De ruimte waardoor zij zich bewegen is, op hun schaduwen na, leeg.
De twee mannen ontmoeten elkaar in de lege ruimte, die Sint Petersburg moet voorstellen, tijdens vier witte nachten. Ze ontmoeten elkaar en ze delen hun angsten, hun levensverhalen. De een is de man en de ander is de vrouw of is het nu andersom? In ieder geval loopt De Schrijver op hakken, maar hij is dan weer niet de vrouw. En waar hebben ze het nu eigenlijk over?
De teksten, geschreven door Tijssens, gebaseerd op werk van Dostojewski, worden als een bal lava over het publiek uitgestort. Er is geen ruimte om na te denken, om mee te voelen of je te laten raken. Er wordt gesproken en gesproken en op een gegeven moment weet je niet meer waarover. De hoeveelheid tekst moet de acteurs ook zwaar zijn gevallen, want tegen het einde van de voorstelling pakken ze papieren erbij en lezen ze het voor.
Meer en meer krijg je het gevoel naar een open repetitie te kijken. Had MARS geen zin, om meer uit haar voorstelling te halen? Wil ze het publiek confronteren met de leegheid en vergankelijkheid van taal? Wil ze een transparante voorstelling maken over hoe men langs elkaar heen leeft?
Ondanks het felle licht dat in de voorstelling gebruikt wordt, tast het publiek vervelend lang in het duister en verlaat moe van de woordenstroom de zaal zonder te weten wat het gezien heeft.

En met het zwaard verdween ook de structuur

2008-09-10T13:41:00.000-07:00

In gestreepte pyjama’s betreedt de uit Rusland afkomstige band “Marynka & the flowers” het podium. Afgestudeerd aan zowel de theateracademie als het conservatorium, dat klinkt veelbelovend! Met een fake smile wordt het eerste nummer ingezet. Een dame aan een tafeltje begint, in contrast met de nog altijd lachende zangeres, stoïcijns een tekst voor te lezen. Met semi-poëtische vragen als: “Hoe lang duurt het leven? En hoe kort de dood?” wordt gepoogd het publiek aan het denken te zetten. Poging mislukt, het publiek in de kelder van Paradiso heeft maar weinig oog voor de performance, bestelt nog maar een biertje en praat weer verder over het weer.

Reden voor de zelfmeegebrachte geluidsman om het volume omhoog te gooien. De percussionist, toetsenist, cellist en zangeres lijken elkaar te willen overstemmen, en de hoge piep veroorzaakt door de apparatuur die het volume niet aankan maakt het geheel niet aangenamer.

Dan maar op een andere manier proberen. De dame achter het tafeltje stapt naar voren, danst voor het podium, pakt een bloem uit een vaas en laat het, waarom ook niet, in haar keel glijden. De aandacht van het publiek is er nog niet helemaal, dan maar met een zwaard proberen. Binnen enkele seconden verdwijnt ook het zwaard in de keel van de Russische schone. Maar het kan natuurlijk altijd groter en schokkender. Een ijzeren klerenhanger is de volgende stap. Binnen enkele seconden verdwijnt ook deze in haar keel, na een knik met haar nek haalt ze de kleerhanger er weer gebogen uit. Knap, dat wel, maar wanneer er een Russische versie van Brel’s “Ne me quitte pas” ingezet wordt is de samenhang helemaal zoek.

En als er van structuur dan toch geen sprake lijkt te zijn, waarom jezelf dan niet ook nog met je armen op je rug vast laten gespen? Om vervolgens aan het publiek te laten zien hoe knap jij je daar weer uit los kunt manoeuvreren? Inderdaad erg knap, maar helaas ook al iets te vaak gezien in het jaarlijkse dorpscircus.

Een einde… Dat moet er nu nog komen! Rozenblaadjes in het publiek. Een zangeres met een hartjesbril die met een mysterieus bedoelde stem zegt dat ze een piraat is en vliegen kan. Alles moet mooi en vrolijk zijn. En dat is dan het enige waarbij Marynka & the flowers de plank niet volledig misslaan. Vrolijk verlaat ik Paradiso, dat zit er weer op.

Marynka & the flowers
Gezien: Maandag 8 september 2008, Paradiso kelder

Heel erg cliché en heel erg waar

2008-09-10T13:38:00.000-07:00

Een zwart gedaante danst sensueel op het podium. Je ziet enkel de achterzijde van de persoon. Is het een man, of is het een vrouw? Aan de bewegingen te zien een vrouw, ze draait zich om. Een bobbel ter hoogte van “haar” kruis. Toch een man? De voorstelling “Hermatologisch Getest” gaat over een persoon die zich zowel man als vrouw voelt, zowel Herma als Herman, iemand die niet kan kiezen tussen Adam of Eva. Een prachtige veertig minuten durende monoloog van de onlangs aan de Amsterdamse kleinkunst en toneelacademie afgestudeerde Eva Marie de Waal.

Adam, of Eva presenteert zich als de enig gelukte persoon op aarde. Ooit was er namelijk een gorilla die mensen wilde schapen die half vrouw en half man zouden zijn. Bij iedereen mislukte het, behalve bij één. Het personage waar wij naar kijken. Aldus Adam. Of Eva. De omgeving begrijpt het niet, die denkt dat Adam of Eva juist mislukt is. Waarop het personage besluit een dag door het leven te gaan als vrouw, en een dag als man, om aan de hand daarvan een keuze te maken tussen één van de geslachten.

Actrice Eva Marie de Waal speelt energiek, vol overgave. Soms een beetje met teveel overgave, waardoor het bijna lijkt of je naar een aflevering van Laurell and Hardy zit te kijken. Wel zorgt het grootse spel ervoor dat het publiek wordt meegesleurd in een tocht vol herkenning. Een dag als Eva is een dag vol ongemakkelijk zittende kleding, een dag waarop je niet weet hoe je klaar moet komen, een dag waarop je door een lief stemmetje op te zetten alles gedaan kunt krijgen. Verre van ideaal, dan maar een dagje man proberen. Adam is een macho, praat liever niet over zijn gevoelens en scheurt vrouwen de kleren van het lijf. Bevredigen doet het alleen niet. Nogal cliché allemaal, maar ook nogal herkenbaar.

En dat is nou juist hetgeen deze voorstelling zo sterk maakt! Als publiek zijnde raak je het spoor helemaal bijster. Het is schokkend om te merken dat het grote clichébeeld dat De Waal neerzet toch zo herkenbaar is. Zou het inderdaad niet beter zijn om half man half vrouw te zijn? Een persoon waarin het goede van beide samenkomt? Confuus verlaat het publiek de zaal. Half heupwiegend, half wijdbeens loop ik naar buiten.

Hermatologisch Getest: M/V door Eva Marie de Waal
Gezien: Maandag 8 september 2008, Compagnietheater grote zaal

Wist Ovidius veel. Hermatologisch getest, M/V

2008-09-10T09:05:00.000-07:00

Een vrouw. En een man. Maar één vrouw. En één man.

Alles tegelijk en allebei apart. Één iemand.

Confronterende en herkenbare frustraties worden in hoog tempo en op een humoristische wijze het publiek in gegooid door deze talentvolle Eva Marie de Waal. Ze weet het zware onderwerp van hermafrodie op zo’n manier te brengen dat het me eerst afstoot, dan ontroerd. De agressieve en tegelijk kwetsbare opstelling van de speelster wordt nog eens versterkt door het feit dat ze helemaal alleen op klein rood podiumpje staat waar ze de hele voorstelling niet vanaf komt. Eerst zonder hakken, en dan weer met. Pruik op, pruik af. Onder haar strakke pak sexy lingerie en een roze onderbroek over een blauwe onderbroek heen. Alles wat direct te maken heeft met ofwel vrouwelijke, ofwel mannelijke uiterlijkheden gooit ze op bepaalde momenten van het podium af. Ze blijft uiteindelijk achter in haar eenzame kleine wereldje met de spullen die haar definiëren als man of vrouw daaromheen gedrapeerd.

Wat als je helemaal niet wilt kiezen? Mannen hebben zo hun voordelen, vrouwen ook. Die kunnen een hoog stemmetje opzetten als ze iets stoms doen. Een pruillip trekken om iets voor elkaar te krijgen. Giechelen wanneer ze even verlegen worden. Mannen daarentegen moeten stoer zijn en kunnen geen hoog stemmetje opzetten als ze iets stoms doen. Zij moeten stoer en sterk zijn, muizen vangen wanneer vrouwen gillend van bank naar stoel springen.

‘Ik ben Adam en Eva tegelijk, kan ik niet gewoon zo blijven?’ huilt ze wanneer blijkt dat ze voor de zoveelste keer gedwongen wordt een keuze te maken. Ridder, prins of prinses. Het liefste wordt ze een kapitein van een duikboot en een balletdanseres tegelijk. Ze zit gevangen tussen deze twee persoonlijkheden maar kan en wil niet kiezen.

Onder begeleiding van muziek die abrupt stopt met één handgebaar laat ze zien hoe een man een vrouw kan nemen en hoe een vrouw onder luid geschreeuw kan klaarkomen.

Door het geweldige spel van Eva Marie vloog de tijd en heb ik me meerdere malen moeten inhouden om mijzelf niet te verliezen in de slappe lach. Hoe zij uiterst typische eigenschappen van mannen en vrouwen precies kan uitbeelden; het was hilarisch en treffend tegelijk.

Uiteindelijk staat ze als doventolk de tekst van de muziek te begeleiden waarin wordt verteld hoe men het beste zijn of haar leven kan leven en inrichten. Komt het er dan op neer dat ze niet kiest? Niet man zijn, niet vrouw zijn? Maar alles. Ze kiest voor het leven.

Terugdenkend aan de rondvliegende pumps en kipfiletjes denk ik op weg naar het station aan Ovidius. Hij schreef in de eerste eeuw v. Chr. dat Hermaphroditus, zoon van Hermes en Aphrodite, werd bemind door de nimf Salmacis en met haar vergroeide tot één persoon; man en vrouw in één. Wist Ovidius veel dat twintig eeuwen later zijn verhalen nog steeds voor zoveel verschillende kunstuitingen vruchtbare inspiratiebronnen bleken te zijn.

Eva Marie de Waal. ‘Hermatologisch getest: M/V’. Gezien: maandag 8 september 2008, Compagnietheater Grote Zaal. Niet meer te zien. Winnaar ITS Award 2008. Zie verder www.amsterdamfrigefestival.nl.

ISH: Virtuele wereld van karton

2008-09-10T07:34:00.000-07:00

Maandagavond zou de Kleine Zaal in het Rozentheater voor even veranderen in een virtuele wereld waarin schijn en werkelijkheid samensmolten tot één geheel. Gebaseerd op een Playstationspel zou dit stuk in Groot-Brittanië al gezorgd hebben voor de nodige lovende kritiek: de première in Nederland tijdens het Fringe festival wordt dan ook verwachtingsvol aangekondigd. Toneelgroep ISH heeft wat waar te maken.

Zo’n dertig man wordt al ‘beatboxend’ verwelkomt in de intieme ruimte met een decor die mij niet direct deed denken aan de virtuele gamewereld waarin ik terecht dacht te komen: het geheel is vervaardigd uit kartonnen dozen die knap in elkaar gezet, doch mij wat fragiel doen overkomen. Ik vrees iedere keer wanneer een speler de papieren joystick of telefoon vastpakt dat dit net iets te enthousiast gebeurt. Toch blijft alles heel en wordt naarmate de voorstelling vordert duidelijk dat we ons hier in een gameshop bevinden: ‘The Zone’. Hierin zien we de hoofdrolspelers Sal, eigenaar van de winkel, en Helmet die als puberende jongen geobsedeerd is door gamen en volgens Sal mede verantwoordelijk is voor het faillissement van zijn winkel.

De gameshop sluit voorgoed die avond. Omdat Sal gedwongen is in de winkel te wachten op zijn vrouw met de sleutels, en aangezien Helmet weigert de winkel uit te gaan, raken de twee in gesprek.

Na enige minuten kom ik erachter dat de jongen achter het publiek degene is die, met zijn ‘controller’, het verhaal dat zich voor ons ontvouwt stuurt en bespeelt. Als toeschouwer zit je dus létterlijk tussen de schijnwereld en de realiteit in. De jongen is Ronnie wiens leven we in de vorm van hoofdrolspeler Helmet enigszins leren kennen. Hij is sinds de vroegtijdige dood van zijn broertje Charlie verslaafd aan gamen en gebruikt dit als zijn manier om aan de realiteit te ontvluchten.

Het verhaal verdiept zich telkens wanneer de vijf levels waarin de spelers ieder drie levens te verspelen hebben worden gehaald. Wat er precies behaalt dient te worden tijdens een level wordt niet duidelijk. Een nieuw leven betekent een flashback. Dit gebeurt soms tot drie keer toe, waardoor de voorstelling niet eens zozeer voorspelbaar maar des te saaier wordt aangezien er drie keer exact hetzelfde gedaan en gezegd wordt binnen vijf minuten. Irritatie en frustratie binnen de gesprekken van de spelers maken dat er levens verloren gaan, terwijl enthousiasme en blijdschap zorgen voor nieuw leven. Toeschouwers werden op de hoogte gehouden van ‘levels’ en levens door middel van een projectie op een, je raadt het al, kartonnen doos. Wederom een wat gammele installatie die niet voor iedereen in het publiek even goed zichtbaar was. Gelukkig wordt door het uitbundige gevloek van de verwoede gamer achter ons ook duidelijk wanneer het spel goed of slecht verloopt.

Wanneer Sal er achter komt dat Helmet zijn vrouw heeft beroofd om een nieuw spel te kunnen kopen slaat de sfeer om: het licht valt uit, de spelers vallen neer. ‘GAME OVER’.

De beloofde virtuele wereld viel door te weinig geluid- en lichteffecten en te veel karton toch wat tegen. Hoewel geprobeerd is om enigszins menselijke diepgang in dit stuk te brengen werd de obsessie met gamen me af en toe even te veel: onbekende Playstation en Nintendo spellen vlogen me om de oren. Dit in combinatie met de vage wereld die tussen de realiteit en games in hangt blijkt voor mij een al te onduidelijk geheel om echt van te kunnen genieten.

ISH: Helmet. Gezien tijdens Fringe festival in Amsterdam, maandag 8 september 2008. Helmet is nog tot vrijdag 12 september te zien in de Kleine Zaal in het Rozentheater. Zie verder www.amsterdamfringefestival.nl.

2008-09-09T16:03:00.000-07:00

Intieme Monty Python

Een man en een vrouw, twee kledingrekken met malle kleren en een stoel. Verder niets. In de aankondiging wordt er gesproken van twee clowns, maar dat is niet wat we zien. Ze komen 1 scene wel langs, maar de twee hebben meer een soort cartooneskheid over zich, hoewel dat ook meer een uitstraling is, dan duidelijk aantoonbaar. Het is van een soort dat het meest doet denken aan Monty-Python en hoe serieuzer er gespeeld wordt, hoe meer het gevoel aanwezig is. Het publiek wordt bij aanvang ook direct aangesproken en het Python-gevoel wordt alleen maar sterker. Ook van de malle scenes die de twee spelen druipt dit gevoel af.

Tussen deze scenes stappen de spelers uit hun rol om direct met elkaar de confrontatie aan te gaan en om ook het publiek voor hun eigen zaak te winnen. De man wilde eigenlijk een solo maken, maar heeft als een soort grote-broer-klein-zusje-gebaar haar ook meegenomen naar het theater. Zij grijpt haar kans op haar “15 minutes of fame” en wil vooral haar eigen scenes en zelfgemaakt kostuums te pas en te onpas over het voetlicht brengen. Dit levert uiteraard binnen en buiten de scenes de nodige discussie en hilariteit op. Het wordt een wedstrijd het publiek voor zich weet te winnen aan de hand van de meest uiteenlopende manieren van het zgn. “Schmieren”.

Uiteindelijk blijft bij de toeschouwers toch ook het gevoel hangen, dat het niet alleen maar meligheid is. Hier wordt ook een schreeuw om aandacht, om wellicht zelfs liefde (van elkaar, van het publiek), getoond in een “samenleving” van twee personen, maar met alle verwijzingen naar de grotere samenleving volop aanwezig. Ook daar moet men elkaar bevechten om aandacht en liefde, om de eigen ideeen over het voetlicht te brengen en uiteraard, om de “15 minutes of fame”...

Jeroen

Imploding Fictions “Now you see it, now you don’t”

Gezien: Frascati 2, Amsterdam. Ma 8 sep. 2008

2008-09-09T15:59:00.000-07:00

Engelse spelkwaliteit in slechtzittende theaterale jas.

Een bed, zeven spelers en een muzikant. Aangekondigd als “The best of Prague Fringe”, dus met een vooruitgesnelde reputatie. Dit is iets wat je moet zien. Ook het gegeven, een derde van een mensenleven wordt, op welke wijze dan ook, in bed doorgebracht, is een mogelijk uitgangspunt voor een boeiende voorstelling, zeker als een “spectaculair visueel en fysieke ontdekkingstocht” beloofd wordt. Maar helaas, de enthousiaste Tsjechen zijn geen vergelijking met de nuchtere Hollanders.

In een matig gevulde Frascati 1 zijn wij getuige van een poging het beloofde waar te maken. De (Engelstalige) spelers zijn jong en het spelplezier zou er van af moeten spatten, maar het gevoel overheerst dat ze het allemaal al een keer te veel gedaan hebben en een soort automatische piloot het overneemt. De voorstelling heeft ook geen duidelijke vorm, het is geen toneel, geen dans, geen mime, maar van alles af en toe een beetje, maar nooit in een fijne mix, altijd of het een of het ander. Ook de livemuziek, aan de rand van het toneelbeeld weggemoffeld, heeft geen directe verbinding met het getoonde. Ook een fysieke interactie tussen muzikant en spelers is niet te merken. Het décor, een bij aanvang groot bed blijkt multi-functioneel. Er in, er onder en van een naar twee bedden, het kan allemaal. Ook de twee verrijdbare witte vakken bieden mogelijkheiden te over van een steeds wisselende setting, maar alle elementen worden nooit ten volle benut. Het licht is ronduit saai te noemen, of op z’n minst toch voorspelbaar en clichématig. Waarom bijvoorbeeld toch van het licht bij binnenkomst van het publiek eerst naar een black-out, om vervolgens naar exact hetzelfde licht te gaan en meer van dat soort overbodige cliches?

Een voorstelling al met al, die wel aardig is, die potentie bezit zowel in spelers, materiaal als thema, maar die niet helemaal uit de verf komt en waarbij de titel “Best of Prague Fringe” meer tegen dan voor de voorstelling werkt. Het gezegde dat Engelsen de beste acteurs zijn, maar de slechtste theatermakers, blijkt ook nu maar weer eens bewezen.

Jeroen

Best of Prague Fringe; The Paper Birds “40 Feathered Winks”

Gezien: Frascati 1, Amsterdam, ma 8 sep. 2008

Hollandse Fado met koekjes

2008-09-09T01:27:00.000-07:00

Het is een regenachtige zondagmiddag in Amsterdam. Het Fringefestival is “in volle gang”: De voorstelling Piepschuim, waar ik op af ben gekomen, blijkt afgelast wegens een tekort aan publiek. Het nabijgelegen Studio K biedt uitkomst. Studio K aan het Timorplein trekt zich niks aan van de stijve reuring in de stad en houdt voorlopig stug haar eigen programmering aan, los van het Fringefestival. De voorstelling die er speelt is nog gratis ook.

Voor een halfvolle zaal, op een oud vloerkleedje in de restanten van een feestje van de vorige avond, brengt theatermaakster Laura Johannes zelfgeschreven Nederlandstalige liedjes ten gehore, begeleid door twee gitaristen. Het duurt lang voordat de voorstelling begint; iedere bezoeker krijgt een sticker opgeplakt met zijn of haar naam erop, zodat Laura tussen de liedjes door persoonlijk contact kan maken met haar publiek. Op die momenten gaat het zaallicht aan en wordt nog even gesproken over de heimelijke genoegens van de technicus, de gitaristen en van Laura zelf. Er gaat een koekjestrommel rond en we worden verzocht om, waar mogelijk, mee te zingen. Af en toe maken de muzikanten een grapje of weet niemand meer welk liedje nu volgt. Het is een prettige georganiseerde chaos die maakt dat je je thuis en welkom voelt in de theaterzaal.

De liedjes die de pas afgestudeerde theatermaakster heeft geschreven zitten muzikaal sterk in elkaar. Mooie, fadoachtig klinkende melodieën rollen hand in hand met lyrische teksten over het publiek heen. Een gevallen blad maakt een dansje op het water speciaal voor jou, de koekjes in het derde gangpad van de Dirk van den Broek roepen herinneren op aan een oude liefde en ik wist het wel maar ik deed het toch.

Johannes, protegé van Frederique Spigt, heeft een mooie, lage stem met veel expressie. Ze weet in zichzelf een Spaanse furie en een knus, hollands omaatje te verenigen en dat geeft een heel bijzonder personage. Hoewel te horen is dat ze van oorsprong geen zangeres is, lukt het haar te ontroeren met fragiele lijntjes of krachtige uithalen. Jammer is dat ze een wat luie dictie heeft zodat “kijk” klinkt als “kak” en soms hele woorden niet worden afgemaakt of weg vallen. Het mag de pret niet drukken, er is nog genoeg te beleven.

Tussen de liedjes door vertelt Laura korte verhaaltjes. Nu en dan hebben die een wat geforceerd geëngageerde klank. Zoals die keer dat ze concludeert dat wij met z’n allen behoren tot die 1% van de wereldbevolking die mag genieten van een huis met een koelkast. Het is een begrijpelijke keuze zulke thema’s aan te snijden, de toeschouwer moet immers nog ergens over na kunnen denken. Daarvoor komen de keuzes van Laura echter een beetje uit de lucht vallen. Wat wel blijft hangen zijn flarden van een refrein en de gezelligheid waarvan je even deel hebt uitgemaakt. Dat lijkt mij in principe ook genoeg om te kunnen zeggen dat het een geslaagde middag was.

Laura Johannes. Gezien op 7 september 2008 in Studio K. De voorstelling is voorlopig niet meer te zien. Voor informatie over Studio K: www.studio-k.nu. Het Fringe Festival duurt nog tot en met 14 september. Voor informatie over het programma: www.fringfestival.nl.

Welkom!

2008-09-03T02:37:00.000-07:00

Welkom bij de Blog van de Werkgroep Kritiek van Theaterwetenschap. Het komende semester worden jullie kritieken hier geplaatst. Zo worden ze dus echt gepubliceerd en kunnen jullie ook elkaars kritieken lezen.